s
CS
ze.
UE
5
PE p"
un | LL OT EUX E
r | NS Ss , LU T" - u c + "n por-- E
M. ea ^w
BIBLIOTHEQUE
ÉCOLES FRANÇAISES D'ATHENES ET DE ROME
LES
REGISTRES DE GRÉGOIRE IX
LUCIEN AUVRAY
TOME II
IERES,
IGU
x
ILLE
SEB
8 a e < US.
2d d CR ma -—
um d 2 o 2 = e [2
LES
REGISTRES DE GRÉGOIRE
RECUEIL DES BULLES DE CE PAPE
PUBLIÉES OU ANALYSÉES
S LES MANUSCRITS ORIGINAUX DU VATICAN
PAR
L
D'APRI
ET:
Lucien AUVRAY
ANCIEN ÉLÈVE DE L'ÉCOLE DES CHARTES, ANCIEN MEMBRE DE L'ÉCOLE FRANÇAISE DE ROME
TOME Il
TEXTE. — ANNÉES IX A XII (1235-1239
PARIS
ANCIENNE LIBRAIRIE THORIN ET FILS
KIBEtTBHtT-FONTEMOING, EDITEUR LIBRAIRE DES ÉCOLES FRANÇAISES D'ATHENES ET DE ROME DE L'INSTITUT FRANCAIS D ARCHÉOLOGIE ORIENTALE DU CAIRE DU COLLEGE DE FRANCE ET DE L'ÉCOLE NORMALE SUPÉRIEURE 4, Rue Le Goff, 4 {près la rue Soufllot
1907
IX
A LA MÉMOIRE DE
SAMUEL BERGER
L "uec mL nn ‘ SEU power :
SUMMARIA QUEDAM
RERUM PRECIPUARUM
RAR CHEEACVSACNPTIN À E C CE E SEES
ADVERSUS IMPERATOREM
[ET IMPERATORIS CONTRA PAPAM, CUM PAPAE RESPONSIS] '
2482 [1236.]
Series gravaminum Ecclesiae contra imperatorem, quam papa episcopo Praenestino transmisit? — (Rec. 18, f. 1 r°, eol. 1; ante ann. IX ; — RopENnERG 700.)
« In regno, ecclesie per ministros imperiales nudan- tur privilegio libertatis.
« Item ecclesie spoliantur bonis sacris usibus depu- tatis.
« Item prelati et subditi exulare coguntur et carceri mancipantur.
« Item in foro seculari respondere ac tallias solvere compelluntur.
« Item, ut a vexationibus se redimant, compelluntur bona ecclesiastica exaurire.
1. Nous conservons à ces deux piéces, numérotées ici 2482 et 2483, la place qu'elles occupent dans le Registre du Vatican, avant la série des bulles de la neuviéme année, hien qu'elles aient été transcrites dans le Registre aprés coup, et se rappor- tent à des événements de la dixiéme année du pontificat de Gré- goire IX. Cf. RODENBERG, n. 700 et 702.
2. Cf. Registres Grég. IX, ann. X, c. 195; PorrHasT 26265; Ro- DENBERG 695; la lettre de Grégoire IX à l'évéque de Palestrina est du 17 août 1236.
GREGOIRE IX, t. II.
« Item non permittitur ut provideatur de pastoribus ecclesiis viduatis.
« Item per' impressionem officialium imperialium rectores ecclesiis preponuntur et, quod est deterius, rectores ab ecclesiis suis eiciuntur a laicis et alii sub- stituuntur.
« Item unus clericus est taliter assecutus duodecim ecclesias in episcopatu Teanensi, et idem totidem vel plures habet in diversis aliis episcopatibus.
« Item, oppressione officialium seviente, predicatio pro fide et subsidio Terre Sancte prohibetur, quare he- resis pululat et fides perit.
« Item de ecclesiarum lapidibus Agarenorum gim- nasia construuntur. à
« Item Christiani Paganorum dominio subjugantur.
« Item in regno contra pacis federa nobiles castris et bonis propriis spoliantur.
« Item, eorum uxoribus et liberis captivatis, loca sua tanquam proscripti relinquere compelluntur.
« Item in aliorum transire coloniam compelluntur et ad extremam inopiam devenire.
« Quod fiat justitia Beneventanis coram arbitris et interim non offendantur.
« Quod a comite Tolosano, qui excommunicatus est
1
3 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. n
et quasi pro heretico habitus, nullum auxilium requi- rat, ne notam alicujus possit suspitionis incurrere.
« Quod Alatrinus subdiaconus et capellanus suis est beneficiis spoliatus, et magister Johannes de Sancto Germano spoliatus est beneficio suo.
« Quod ecclesias civitatis Sorane reparari permittat.
« De castro Montis Regalis destructo, quod fuit con- structum a rege Willelmo ad tuitionem Ecclesie.
« De restituendis [bonis] ecclesie Montis Regalis.
« De ecclesia Cathaniensi.
« De ecclesia Squillacena, cujus bona fere omnia sunt occupata.
« De ecelesia Cephaludensi et episcopo ejus ejecto.
« De ecclesia Melfiensi.
« De monasterio Sancti Johannis in Lamis, cui fere ablata sunt omnia que habuit.
« De monasterio Terre Majoris, quod omnino est destructum.
« De monasterio Mileti.
« De monasterio Sancte Eufemie.
« De hominibus ablatis universis ecclesiis per injus- tas inquisitiones.
« De prelatis ecclesiarum et abbatibus Cisterciensis et aliorum ordinum, qui coguntur per singulos menses dare certam summam pecunie pro constructione novo- rum castrorum.
« De possessionibus fere universis ecclesiis ablatis.
« De ecclesiis et beneficiis subtractis clericis occa- sione Lertiarie, et quod pertineant ad collationem prin- cipis, qui ea canonice fuerunt adepti.
« De personatibus, qui dantur indignis et juvenibus, qui non faciunt residentiam.
« Quod prelati non audent procedere contra usura- rios, occasione constitutionis imperialis.
« De episcopo Giracensi, qui fuit scutifer camerarii et factus est episcopus, et simul accepit omnes ordines et. nondum pervenit ad tricesimum annum.
« De quatuordecim clericis de castro Averse expul- sis, et quod ecclesia in qua erant, data est scutifero magistri Johannis de Lauro.
« Quod in ecclesiis vacantibus de mandato imperiali conceduntur primo et secundo vacature.
« De Judeis! ablatis quibusdam ecclesiis.
« Quod episcopi non permittuntur facere notarios publicos, sicut consueverunt.
« Quod in terris noviter constructis non permittun- tur edificari ecclesie.
« Quod multe ecclesie a fundamentis sunt dirute.
1. Ms. : Judecis.
« De archidiacono Salernitano sine causa expulso.
« De filio regis Tunici liberando, qui veniebat ad Apostolicam Sedem recepturus baptismatis sacramen- tum, qui, in injuriam fidei catholice et contemptum Ecclesie Romane, captivus tenetur; quia quod sugges- tum fuit de rege Tunici, quod motus esset contra fra- tres Minores et alios religiosos et Christianos pro ne- pote suo, qui dicebatur abductus, verum non fuit, sed omnes illi sunt in regno suo in pace. »
24183 [1236.]
Gravamina imperatoris contra papam, et argumenta qui- bus papa se expurgat !. — (REG. 18, f. 1 r°, col. 2; anteann. IX; — RopENBERG 702.)
« De repetitione Civitatis Castelle. — Imperator ju- ravit hanc et alias possessiones defendere contra om- nes homines et, si qua possessionum ad manus deve- nerit ipsius, restituere. :
« De molestatione abbatis Sancti Vincentii. — Abba- tem Sancti Vincentii vocavit dominus papa, accusatum a monachis super dilapidatione et aliis excessibus, non retribuens ei malum pro eo quod imperatori adheserat.
« De restitutione ablatorum cuidam Ferentinati. — Homini Ferentinati precepit sua restitui.
« De impediendo jure quod habet imperator in elec- tionibus regni. — Paratus est dominus papa servare formam que facta est super electionibus regni inter dominos Innocentium et Honorium, Romanos pontifi- ces, et imperatorem.
« De revocatione sententie interdicti quod tulerat archiepiscopus Ravennas in terra Syrie. — Sententia interdicti revocata fuit propter periculum terre, et quia parati erant probare post appellationem legitimam latam fuisse.
« De favore dato patriarche Jerosolimitano ab Eccle- sia Romana. — Propter imperatorem, quia videbatur patriarcha suspectus eidem, privatus fuit legationis officio et quasi in exilio modo usque detentus.
« De fratre Johanne, ordinis Predicatorum, qui vo- cabat se rectorem ét ducem Verone, quasi auctoritate Ecclesie Romane. — Frater Johannes, ordinis Predi- catorum, qui pacem fecit Veronensibus, sine conscien- tia domini pape pacem fecit, et, si vocavit se rectorem
vel ducem, dominus papa nescivit.
1. Cf. RODENBERG, n. 701 et 703.
n REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 6
à _« De potestate data Veronensibus ab Ecclesia Ro- « De legato suspecto misso in Lombardiam : Quod ana.— Potestas Veronensibus non fuit data a domino legatus litteris suis gravabat partem imperatoris ;
apa, sed partes elegerunt eum. quod procuravit pacem Placentinorum contra impera- E . . « De favore dato contra partem imperatoris a potes- torem. — Legatus, vir justus et timens Deum, deside- | tate Veronensium R[aynerio] Bulgar[ello]J. — Testi- | rans pacem et procurans quietem provincie, nichil
à monium habet potestas Veronensium ab Azolino et | fecit vel procuravit, nisi salvo jure Imperii et sine cu- ei parte sua, quod fideliter se habuit nec cessit inpartem. | jusquam prejudicio. »
"x
Tran ^
, B bes vd E » E" HOT -- a ap agit Sut Im. LOS . TN Le * 2t nnt ^ Wr T ER EI IPN E up T6; > PS
a x
Lr ow a mec - iud 4
2 6G -
diui ^
ne Le » €. D. [ a]
INCIPIT REGESTUM NONI ANNI
DOMINI GREGORII PAPE VIIIT
2484
Pérouse, 22 mars 1235.
Archidiacono Cantuariensi, P. de Columna, Carnotensi ca- nonico, et Hugoni, canonico Pisano, mandat quatenus comi- tem Marchiae ad assensum super treugis inter Franciae et Angliae reges firmandis praestandum, non obstante quod concessio insulae de Olerone, a rege Angliae eidem comiti facienda, nondum faeta fuerat, cogant. — (Rec. 18, f. 9 r^; ann. IX , e. 1; — Moreau 1190, f. 264, ex cod. Ollobon. 1625, non inlegra ; — Porrnasr 26246 ; — cf. supra, n° 2471.)
« .. archidiacono Cantuariensi et magistris P. de Co- lumpna, Carnotensi, et Hugoni, Pisano canonicis, in Francia commorantibus. Ad nostram noveritis audien- tiam pervenisse quod, cum inter carissimos in Christo filios nostros .. Francie ac .. Anglie reges illustres de pace nuper, bonis viris mediantibus, tractaretur et propter varias questiones de facili provenire non pos- set, demum fuit, sicut videbatur expedire , provisum ut interim usque ad quinquennium inter eos treugua- rum federa firmarentur; sed, nobili viro comite Marchie, sine quo dictus rex Francie pacem vel treu- guas facere se non posse dicebat, denegante super hoc prestare consensum , nisi a prefato rege Anglie insula de Olerone, quam rex ipse tenet et tempore preterita- rum guerrarum tenuisse dinoscitur, concederetur ei- dem, memoratus rex Francie quod de predictis treuguis tractatum extiterat, pretermisit implere. Ne igitur hac Occasione tantum bonum retardari contingat, unde se-
queretur regnorum turbatio et crucis negotium posset plurimum impediri, mandamus quatenus jamdictum comitem ad assensum super treuguis, omni contradic- tione cessante, prestandum, reservata ei justitia, si quam habet in insula supradicta, monitione premissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, cogatis: non obstante constitulione de duabus dietis edita in concilio generali. Quod si non omnes etc. Dat. Perusii, XI kalendas aprilis, anno nono. »
2485 Pérouse, 27 mars 1235.
Magistro et fratribus Hospitalis Hierosolymitani licentiam concedit bona pauperum contra perversores et raptores defen- dendi. — (Rec. 18, f. 9 r°; ann. IX, c. 2; — DkraviLLE LE Rourx, Carlulaire général des Hospitaliers de Saint-Jean de Jérusalem, II, 481, n° 2105.)
« .. magistro et fratribus Hospitalis Hierosolimitani. Jam non tam —. Dat. Perusii, VI kalendas aprilis, anno nono. »
2486 Universos Christi fideles per Bituricensem, Burdegalensem et Narbonensem provincias constitutos monet quatenus ma- gistro et fratribus Militiae ordinis Sancti Jacobi in Guasconia,
Pérouse, 28 mars 1235.
11 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 12
— qui, in Auxitana provincia iniquitate multiplicata, contra inimicos fidei et pacis inibi dimicare statuerant, — consilium, auxilium et favorem impendant, eis eleemosynas et subsidia, tam in mobilibus quam in immobilibus, erogantes ; omnibus ita agentibus quadraginta diebus de injuneta sibi paenitentia
relaxatis. — (Rec. 18, f. 9 r^; ann. LUXE 6-3.)
« Universis Christi fidelibus per Bituricensem, Burdega- lensem et Narbonensem provincias constitutis. Etsi homi- num multiplicata —. Dat. Perusii, V kalendas aprilis,
anno nono. »
2487 Pérouse, 30 mars 1235.
Cum Petro [Karloto], thesaurario Beati Martini Turonen- sis, quem pater suus Philippus-Augustus, rex Franciae, ex soluta, dum viveret uxor legitima, susceperat, honestate mo- rum et virtutibus decorato, super natalium defectu dispensat, ut in nullis spiritualibus ipsi deinceps obsistat, quin etiam ad honores et ecclesiasticas dignitates possit assumi. — (Rec. 18, f. 9 v^; ann. IX, c. 4; — cf. supra, n° 965, et infra, n° 2519.)
« Petro, thesaurario Beati Martini Turonensis. Quamvis contra natos —. Dat. Perusii, III kalendas aprilis, anno nono. »
2485 Pérouse, 28 mars 1235.
Abbati Sancti Dionysii Remensis, decano Sancti Sympho- riani Remensis et magistro Gerardo de Lauduno, canonico Remensi, mandata dat super administratione temporalium Fidemensis monasterii, Cameracensis dioecesis. — (Rec. 18, f. 9 v*: ann. IX, c. 5.)
« .. abbati Sancti Dionisii, .. decano Sancti Simphoriani et magistro Gerardo de Lauduno , canonico Remensi[bus]. Cum negotium visitationis facte dudum in monasterio Fidemensi, Cameracensis diocesis, per dilectum filium .. priorem ordinis Predicatorum Remensem et collegas suos, visitatores auctoritate nostra in dicto monasterio deputatos, nobis ab eis remissum fuisset, nos dilecto filio nostro Egidio, Sanctorum Cosme et Damiani dia- cono cardinali, dictum negotium duximus committen- dum.Qui, cause meritis plenius intellectis, et auditis que fuerunt ex parte [..] abbatis nominali monasterii pro- posita coram eo, suspensionis, que post appellationem ab eisdem visitatoribus in ipsum abbatem, et excom- municationis, que ab eodem abbate in Thomam et Stephanum monachos dicebantur fuisse prolate, et
omnium aliarum excommunicationum relaxalis sen- tentiis ad cautelam, eundem abbatem, cum debita spi- ritualium amministratione, ad monasterium jamdictum remittendum providit, volens ut eidem tanquam ab- bati suo monachi prefati monasterii in spiritualibus obedirent. Amministrationem vero temporalium om- nium bonorum prescripti monasterii penes Petrum priorem et Gerricum cellerarium, monachos ipsius loci, quibus eadem a dictis visitatoribus commissa fuerat, donec a nobis provisum fuisset aliter, conser- vari mandavit, pro debitis supradicti monasterii per- solvendis, ita quod, reservata abbati et conventui moderata provisione, in colligendis proventibus ipsius monasterii et debitis persolvendis amministrarent fide- liter et prudenter, quod super hoc factum esset ab eis, volens nobis per ipsorum litteras inlimari. Verum, quoniam amministratores jamdicti minus sufficientes inventi noscuntur, prudentie vestre plenam amminis- trationem omnium temporalium prefati monasterii duximus committendam, discretioni vestre per aposto- lica scripta mandantes quatenus, omnes proventus ip- sius cenobii diligentius colligi facientes, illos per vos velalias personas idoneas quibus eos vestra circum- spectio duxerit committendos , sollicitius et diligentius conservetis, attentius provisuri quod jamdicti proven- tus per vos in solutionem debitorum prescripti monas- terii convertantur ; salva moderata provisione predicto abbati et ipsius loci conventui, prout est expressum superius, facienda, juxta quod circumspectioni vestre visum fuerit ordinanäum, districtius inhibentes ne per abbatem et conventum eosdem aliquod debitum con- trahatur. Quia vero sepefatus abbas et [..] prior de Marla juramentum coram eodem cardinali corporaliter prestiterunt, quod nullum contraherent de novo debi- tum, donec omnia ipsius monasterii debita sint soluta, et insuper quod non vendent, nec distrahent, nec obli- gabunt, neque infeudabunt vel alio modo alienabunt bona monasterii memorati, et etiam quod non utentur eis, nisi quantum de mandato vestro receperint, nec propriis sigillis utentur quoad temporalia, nisi solum- modo cum a vobis fuerint requisiti, volumus et man- damus ut, si abbas et prior antedicti contra proprium juramentum super hiis, vel etiam contra ordinationem vel dispositionem vestram iidem vel monachi monas- terii sepedicti temere venire presumpserint, aut si abbas deinceps in spiritualibus deliquerit vel negli- gens repertus fuerit, vos secundum modum culpe cor- rigatis, tam in capile quam in membris, que fuerint corrigenda. Amministrationem autem et jurisdictio- nem istam penes vos volumus residere, donec super
LM 7 iia
13 NEUVIEME ANNÉE. 14
statu ejusdem loci per vos plenius effecti fuerimus certiores. Volumus preterea et mandamus quod, ad mandatum vestrum, interim tres vel quatuor persone idonee, si videritis expedire, secundum facultates mo- nasterii sepefati recipiantur ibidem. Proviso pruden- ter ne beneficia ecclesiastica ad idem cenobium spec- tantia sine vestro consilio et consensu ab abbate medio tempore conferantur prefato. Contradictores etc. Quod si non omnes etc.; indulgentia Sedis Apostolice per quam tu, fili abbas, a cognitione causarum exemptus esse diceris, non obstante. Dat. Perusii, V kalendas aprilis, anno nono. »
2489
Sigero, canonico Leodiensi, subdiacono suo, indulget ut €um praebenda quam in Leodiensi ecclesia obtinebat, eccle- siam de Curte Sancti Stephani, quam se ipsum canonice pro- ponebat adeptum, retinere valeat. — (Rec. 18, f. 10 r°; ann. IX, c. 6.)
Pérouse, 29 mars 1235.
« Sigero, canonico Leodiensi, subdiacono nostro. Quam- vis ut plures —. Dat. Perusii, IIII kalendas aprilis, anno nono. »
2490
Bernardo, Aniciensi episcopo, significat se confirmare sen- tentiam a Sinibaldo, tituli Sancti Laurentii in Lucina pres- bytero cardinali, et ab Aegidio, Sanctorum Cosmae et Da- miani diacono cardinali, prolatam in causa quae inter ipsum episcopum et ecclesiam Aniciensem, ex una parte, et Mat-
Pérouse, 30 mars 1235.
thiam Guidonis Marron., civem Romanum, ex altera, super quibusdam pecuniae summis vertebatur, mille libris Pruvi- nensium de Senatu a procuratore praedicti episcopi prae- dieto Matthiae Guidonis Marron. solvendis; inserto sub sua bulla praedictorum cardinalium sententiae tenore. — (REc. 18, FAO ann. EXC.)
« Bernardo], episcopo Aniciensi. Dudum tibi, frater episcope, et Mathie Guidon[is] Marron., civi Romano, in nostra presentia constitutis, et super eo quod idem Mathias petebat sententiam a felicis recordationis Honorio papa, predecessore nostro, et arbitrium a bone memorie Pelagio, Albanensi episcopo, super mille nongentis octoginta quinque libris Pruvinensium Francie et quadringentis ac decem marcis sterlinguo- rum prolata pro se in solidum, executioni mandari, volentibus adinvicem litigare, dilectos filios nostros Sinibaldum, tituli Sancti Laurentii in Lucina presbi-
terum, et Egidium, Sanctorum Cosme et Damiani dia- conum cardinales, concessimus auditores. Qui, lite coram eis legitime contestata, visis instrumentis, Scripturis, probationibus et confessionibus partium, nec non et omnibus aliis ad causam pertinentibus no- minatam, que tu, frater episcope, primo, et dilectus filius Willelmus de Podio, procurator tuus et ecclesie Aniciensis, postmodum, ex parte una, et prefatus Mathias, ex altera, proponere ac probare curastis, au- ditis et plenius intellectis, partim pro dicto Mathia, partim pro prefato Willelmo, procuratore tuo et ecclesie supradicte , tuo et ipsius ecclesie nomine, diffinitivam sententiam protulerunt. Nos igitur predictam senten- tiam, a prenominatis cardinalibus rationabiliter pro- mulgatam, cujus tenorem de verbo ad verbum fecimus annotari, auctoritate apostolica confirmamus et pre- sentis scripti patrocinio communimus. Tenor autem ipse talis est :
[2491]
[Sinibaldi, tituli Saneti Laurentii in Lucina presbyteri car- dinalis, et Aegidii, Sanetorum Cosmae et Damiani diaconi cardinalis, sententia in causa quae inter Matthiam Guidonis Marron., civem Romanum, ex una parte, et Bernardum, Aniciensem episcopum, et Aniciensem ecclesiam, ex altera, super quibusdam summis pecuniae vertebatur; qua sententia pronuntiatur mille libras Pruvinensium de Senatu a procu- ratore praedieti episcopi praedicto Matthiae Guidonis Mar- ron. esse solvendas.]
Pérouse, 17 janvier 1235.
« In nomine Domini Nostri Jhesu Christi. Amen. » Anno Nativitatis ejusdem M°CC°XXXV°, pontificatus » domini Gregorii pape VIIII anno octavo, indic- » tione VIII, mense januarii, die XVII. Cum causam » que vertebatur inter Mathiam Guid[onis] Marron., ci- » vem Romanum, ex parte una, et Bernardum, venera- » bilem episcopum, et ecclesiam Aniciensem, ex altera, » super mille quingentis et quinquaginta libris bono- » rum etlegalium Pruvinen[sium] Francie, et trecentis » et quinquaginta marcis bonorum, novorum et lega- » lium sterlinguorum, in una parte, ac quadringentis » et triginta quinque libris bonorum et legalium Pru- » vinen[sium] Francie, pro sorte, et sexaginta marcis » bonorum, novorum et legalium sterlinguorum, trede- » cim solidis et quatuor sterlinguis pro marca qualibet » computandis, pro dampnis et expensis. in altera, » super quibus omnibus petiit idem Mathias senten- » tiam a bone memorie domino Honorio papa et arbi- » trium a bone memorie Pelagio, quondam Albanensi
SLT —— x
15 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 16
» episcopo, lata pro se in solidum, executioni mandari, » dominus papa nobis Signibaldo, tituli Sancti Lau- » rentii in Lucina presbitero, et Egidio, Sanctorum » Cosme et Damiani diacono cardinalibus, commiserit » audiendam et ordine judiciario finiendam : nos, » intellecta petitione dicti Mathie et responsione dicti » episcopi, qui litem contestando respondit execu- » tionem predictam in dictis summis fieri non debere, » visis instrumentis, scripturis et probationibus, intel- » lectis confessionibus partium, cognitis quoque me- » ritis totius cause, diu lite protracta, facta renuntia- » tione a partibus super allegationibus tam juris quam » facti, ac postmodum utraque parte in nostra presen- » tia cum instantia sententiam postulante, pronun- » tiamus executionem in jamdictis summis usque ad mille libras Pruvenien[sium] de Senatu esse facien- » dam; in reliquis autem summis et quantitatibus » executionem non esse faciendam nec fieri debere, » sententialiter diffinimus, a petitione quoque execu- » tionis reliquarum quantitatum et summarum Wil- » lelmum de Podio, procuratorem dicti episcopi et » ecclesie Aniciensis, ipsius episcopi et ecclesie » nomine, sententialiter absolventes. Prolata est hec » sententia ab eisdem dominis cardinalibus et eorum » sigillis roborata Perusii, in ecclesia Sancti Martini » de Verzario, anno, mense, die et indictione supra- » scriptis, prefato Mathia et Willelmo, procuratore » ejusdem domini episcopi et ecclesie Aniciensis, pre- » sentibus, et testibus subscriptis ad hoc specialiter » rogatis, scilicet : domino Girardo, archidiacono Se- » gobiensi; Helia Raimundi, archidiacono Fontinia- » censi; magistro Willelmo de Abelens, canonico » Petragoricensi ; magistro Nicolao, canonico de Vinea » Januensi, domini Senibaldi cardinalis capellano; » magistro Aria, ejusdem domini Egidii cardinalis » capellano; magistro Johanne, canonico Peronensi ; » magistris Roffrido de Benevento et Petro de Sancto » Germano, domini pape Curie advocatis; Angelo » Johannis Clare, de Urbe; Jacobo Mancino, Romano; » Huguic(ione] Bonave[n]ture et Martell., mercatori- » bus Senensibus; Johanne de Monacho et Gonsalvo, » familiaribus domini Egidii cardinalis. Ego Rain[e- » rius], Dei gratia Sacri Romani Imperii scriniarius, » habens potestatem dandi tutores [et] curatores, eman- » cipandi, decretum interponendi, alimenta decer- » nendi et publicationem testium faciendi, quia prola- » tioni dicte sententie interfui, de mandato dictorum » dominorum cardinalium in publicam formam redegi » omnia suprascripta. Quam sententiam idem Mathias » et prefatus procurator spontanee acceptarunt. »
wu
« Nulli ergo [etc.] nostre confirmationis etc. Si quis autem etc. Dat. Perusii, III kalendas aprilis, anno nono. »
2492
Eidem significat se confirmare sententiam ab eisdem Sini- baldo et Aegidio cardinalibus in eadem causa prolatam , qua Willelmum de Podio, ipsius Bernardi, Aniciensis episcopi, procuratorem, mille libris Pruvinensium de Senatu Matthiae Guidonis Marron., civi Romano, solutis, a praedicti Mat- thiae petitionibus totaliter absolverant ; inserto sub sua bulla praedictorum cardinalium sententiae tenore. — (Rec. 18, FMOiveann LACS)
Pérouse, 29 mars 1235.
« Eidem. Constitutis ! in presentia nostra Mathie Guidon[is] Marron., civi Romano, pro se et, procura- torio nomine, pro Leonardo Alberucii de Papia, quon- dam Rolandino, filio quondam Guid[onis] Alberucii, fratris ipsius Leonardi, Guidarello, filio quondam Johannis Vulpelli, et Frederico Gangii, civibus Lu- canis, et eorum heredibus, ex una parte, ac Willelmo de Podio, procuratori tuo et ecclesie Aniciensis, ex altera, et super quinque milibus trecentis et sexaginta duabus libris Pruvinien[sium] Francie et tribus mili- bus quadringentis et decem marcis sterlinguorum, quas dietus Mathias a te, frater episcope, et ecclesia Aniciensi sibi deberi dicebat, et pluribus aliis articulis volentibus coram dilecto filio nostro S[inibaldo], tituli Sancti Laurentii in Lucina presbitero, et Egidio, Sanc- torum Cosme et Damiani diacono cardinalibus, quos tibi, frater episcope, pro te et ecclesia tua, ex parte una, et eidem Mathie, pro se et, procuratorio nomine, pro Leonardo et aliis civibus antedictis, ex altera, super diversis questionibus dudum concessimus auditores, adinvicem litigare : iidem, lite coram ipsis a procu- ratore tuo et Mathia prefalis super premissis legitime contestata, juramento calumpnie ab utraque parte prestito, auditis hinc inde propositis et confessionibus partium, cognitis quoque cause meritis et plenius in- tellectis, a predictis omnibus eundem Willelmum , procuratorem tuum et ecclesie nominate, tuo et ecclesie ipsius nomine, per diffinitivam sententiam absolverunt. Nos igitur prefatam sententiam, a memoratis cardina- libus rationabiliter promulgatam, quam presenti pagine de verbo ad verbum fecimus annotari, auctoritate apos-
1. La phrase ne parait pas bien construite; au lieu du datif conslitulis... Mathie..., civi Romano..., procuratori luo..., etc. il faudrait un ablatif absolu.
pn *
A i
17 NEUVIÈME ANNÉE. 18
tolica confirmamus et presentis scripti patrocinio com- munimus. Cujus tenor est talis :
(2493) [Sinibaldi, tituli Sancti Laurentii in Lucina presbyteri eardinalis, et Aegidii, Sanctorum Cosmae et Damiani diaconi cardinalis, sententia, qua Willelmus de Podio, procurator Bernardi, Aniciensis episcopi, mille libris Pruvinensium de Senatu Matthiae Guidonis Marron. solutis, a praedicti Mat- thiae petitionibus totaliter absolvitur; inserto libello petitio- num praedicti Matthiae contra praedictum episcopum.]
Pérouse, 17 janvier 1235.
« In nomine Domini Nostri Jhesu Christi. Amen. » Anno Nativitatis ejusdem M*CC?XXXV^, pontificatus domini Gregorii pape VIIII anno octavo, indic- tione VIII, mense januarii, die XVII. Cum dominus papa nobis Signibaldo, tituli Sancti Laurentii in Lucina presbitero, et Egidio, Sanctorum Cosme et Damiani diacono cardinalibus, causas sive ques- tiones quas Mathias Guid[onis] Marron., civis Ro- manus, pro se et pro quibusdam mercatoribus Pa- piensibus et Lucensibus, et Bernardus, venerabilis episcopus Aniciensis, habebant adinvicem, audiendas commiserit et ordine judiciario finiendas, idem Ma- thias obtulit libellum suum Willelmo de Podio, pro- curatori dicli episcopi et ecclesie Aniciensis, coram nobis, in hunc modum :
| c. han Nee Ira - Eo - Page - Ee “TR © ui © e IS DSC)
[$494] ;
[Libellus petitionum Matthiae Guidonis Marron., pro se et, procuratorio nomine, pro quibusdam Papiensibus et Lu- censibus mercatoribus, contra Bernardum, episcopum Ani- ciensem, agentis.]
« Ego Mathias Guid[onis] Marron. peto, procuratorio nomine, pro Leonardo Alberucii de Papia, et quon- dam Rolandino, filio quondam Guid[onis] Alberucii, fratris ipsius Leonardi, et pro Guidarello, filio quon- dam Johannis Vulpelli, et Frederico Gangii, civibus Lucen[sibus], et eorum heredibus, a Willelmo de Podio, procuratore Bernardi, episcopi, et ecclesie Aniciensis, nomine ipsius episcopi et ecclesie, qua- dringentas libras bonorum et legalium Pruvinien- [sium] Francie, quas dicti Guid[o], Johannes Vulpelli et Fredericus Gangii Roberto, quondam Aniciensi electo, apud Romam constituto, commu- niter mutuarunt ;
« Item pro me et, procuratorio nomine, pro predictis
GRÉGOIRE IX, t. II.
RSR IR GBIOA RENTRER ERTURTEER
^
«
«
«
A
A
A
A
A
^
Leonardo et Rol[andino] et eorum heredibus, mille ducentas libras bonorum et legalium Pruvinien[sium] Francie, quas ego Mathias et predictus Guid{o] Al- berucii, socius meus, dicto Roberto, quondam Ani- ciensi episcopo, apud Romam constituto, communiter mutuavimus; insuper mille ducentas libras bonorum et legalium Provinien[sium] Francie, quas dictus Robertus episcopus confessus fuit se debere michi et dicto Guid[oni] coram bone memorie Stephano, tituli basilice Duodecim Apostolorum presbitero cardinali ; « Item, procuratorio nomine, pro predictis Leo- nar[do], Rol[andino] et eorum heredibus, trecentas et quinquaginta libras Pruvinien[sium] Francie, quas dictus Robertus debebat ex mutuo dictis Guid[oni] et Leonardo fratribus, et triginta quinque libras Pruvinien[sium] Francie, quas idem Robertus debe- bat dicto Guid[oni], et ducentas libras Pruvinien- [sium] minus octo, quas dictus Robertus, facta com- putatione inter ipsum et dictum Guid[onem], pro dampnis et expensis eidem Guid[oni] debuit;
« Item pro me et, procuratorio nomine, pro predictis omnibus, mille quingentas et quinquaginta libras bo- norum et legalium Pruviniensium Francie, ac tre- centas et quinquaginta marcas bonorum, novorum et legalium sterlinguorum, ad quarum solutionem bone memorie Honorius papa Stephanum, quondam epis- copum, et ecclesiam Aniciensem michi Mathie, meo ac sociorum meorum nomine, faciendam de consilio fratrum sententialiter condempnavit ;
« Insuper quadringentas et triginta quinque libras bonorum et legalium Pruviniensium Francie, pro sorte, et sexaginta marcas bonorum, novorum et le- galium sterlinguorum, tredecim solidis et quatuor sterlinguis pro marca qualibet computandis, pro dampnis et expensis, in quibus bone memorie domi- nus Pelagius, Albanensis episcopus, in quem a dicto Stephano episcopo, pro se et ecclesia Aniciensi, et me, nomine dictorum Lucensium, a quibus habebam mandatum, fuit compromissum ut quicquid ipse, sive tanquam arbiter sive tanquam alius, sive per arbitrium sive alio modo, sive in judicio sive extra judicium, super predictis arbitraretur sive laudaret, aut quocunque modo preciperet aut diceret, utraque pars faceret et observaret, nec contra veniret, dic- tum Stephanum episcopum et ecclesiam Aniciensem michi per arbitrium condempnavit; quam senten- tiam et quod arbitrium postmodum dictus episcopus voluntarius, juramento interposito, approbavit.
« Et totam istam summam, in dicta sententia et arbitrio contentam, peto quod michi solvatur in
9 x
19
totum, ex eo quod dictus Leonardus, qui a dictis Lucensibus emit partem quam habebant in debitis supradictis, pro se et heredibus suis et, procura- torio nomine, pro dicto Rolandino, qui pro se et heredibus suis eidem Leonardo super hoc dedit ple- num et speciale mandatum , totam dictam summam, quantum ad partes suas, et omnia dampna et expen- sas que, occasione dicti debiti, iidem fecerunt, vel que ego Mathias facturus eram, que tria milia mar- carum bonorum, novorum et legalium sterlinguorum estimo, insuper omnia jura et actiones que dictis Leonardo et Rolandino adversus episcopum et eccle- siam Aniciensem, occasione dicti debiti, competunt vel competere possunt, michi, presente dicto Ste- phano episcopo, cessit, concessit et inter vivos dona- vit, et me, in quantum potuit, in rem meam procu- ratorem conslituit; maxime cum post cessionem hujusmodi pluries denuntiaverim predicto Stephano et procuratori Aniciensis capituli, ne dictum debi- tum, in ipsa sententia et arbitrio contentum, dicto Leonardo vel alicui alii creditori solverent, nisi mi- chi soli vel meo certo procuratori; et iidem obliga- runt se et ecclesiam Aniciensem ad dictam summam michi Mathie vel meo certo procuratori, et non alii, persolvendam, prout hec et alia supradicta in litteris dictorum episcoporum Roberti et Stephani et pre- dicti Stephani cardinalis, et in sententia domini Ho- norii et arbitrio domini Pelagii, ac etiam in pluribus instrumentis per manum publicam super hoc con- fectis plenius continentur.
« Que omnia ego Mathias peto, tam ex jure crediti, ex jure pignoris et ex dictis sententiis, quam ex jure michi cesso et concesso a predictis omnibus personis, vel ex alio quocunque jure pertinenti michi, meo nomine, vel ratione et jure predictorum Papiensium et Lucensium, deducendo super petitione omnium predictarum summarum omne jus meum in judi- cium, quod michi ex quocunque contractu vel ex quacunque causa competere possit. »
« Lite vero super premissis coram nobis legitime contestata, juramento de calumpnia hinc inde pres- tito, nos, auditis hinc inde propositis et confessioni- bus partium intellectis, cognitis quoque meritis cause, facta renuntiatione a partibus super allega- tionibus tam juris quam facti in nostra presentia, utraque parte a nobis sententiam postulante, nos a predictis petitionibus eundem Willelmum, procura- torem prefati episcopi et ecclesie Aniciensis, ipso- rum nomine, sententialiter absolvimus; presertim
REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 20
» cum predictus Willelmus procurator apud Perusium, » in ecclesia Sancti Martini de Verzar[io], in nostra » presentiaipsi Mathie, nomine dicti episcopi, solverit » mille libras Provinien[sium] de Senatu, quas nos » eidem Mathie adjudicavimus de summis et quantita- » tibus que in prefata sententia domini Honorii et ar- » bitrio domini Pelagii continentur, et insuper prefa- » tus Mathias libere et spontanee confessus fuerit in » judicio coram nobis, quod de omnibus summis pre- » dictis et quantitatibus, tam pro sorte, dampnis et » expensis, quam etiam alio quocunque debito, per » prelibatum Willelmum, nomine supradicti episcopi » et ecclesie, sibiin totum plene et integre satisfactum » sit et solutum. Prolata est hec sententia etc., ut su- » pra!, usque : spontanee acceptarunt. »
« Nulli ergo etc. nostre confirmationis etc. Si quis autem etc. Dat. Perusii, IIII kalendas aprilis, anno nono. »
2495 Pérouse, 30 mars 1235.
Eidem significat se confirmare sententiam ab eisdem Sini- baldo et Aegidio cardinalibus in eadem causa prolatam, qua omnia instrumenta quae contra Anicienses episcopum, eccle- siam et capitulum, cum super summis Matthiae Guidonis Marron. et aliis mercatoribus ab eisdem debitis, satisfactum fuisset, apparerent, pronuntiaverant irrita et cassa, et juribus omnibus carere; inserto sub sua bulla praedictorum cardina- lium sententiae tenore. — (Rec. 18, f. 11 v^; ann. IX , c. 9.)
« Eidem. In nostra presentia constitutis ? Mathie Guid[onis] Marron., civi Romano, et Willelmo de Po- dio, procuratori tuo, frater episcope, ac ecclesie Ani- ciensis, et super diversis questionibus que inter eun- dem Mathiam pro se et, procuratorio nomine, pro Leonardo Alberucii, quondam Rolandino, filio quon- dam Guidonis Alberucii, fratris ipsius Leonardi de Papia, Guidarello, filio quondam Johannis Vulpelli, et Frederico Gangii, civibus Lucanis, et eorum heredi- bus, ex parte una, et te, frater episcope, pro te ac ec- clesia supradicta, ex altera, adinvicem vertebantur, nec non et uno bone memorie Stephani, basilice Duo- decim Apostolorum presbiteri cardinalis, ac quinque Roberti, Aniciensis episcopi vel electi, paribus littera- - rum, super tribus milibus trecenlis septuaginta et sep- tem libris Pruvinien[sium] Francie confectarum, ac
1. Cf. supra, n*.2491. 2. Même observation que-pour la pièce 2492.
P,
21 NEUVIÈME ANNÉE. 22
etiam sententia felicis recordationis Honorii pape, predecessoris nostri, et arbitrio bone memorie Pelagii, Albanensis episcopi, super mille nongentis octoginta quinque libris Pruvinien[sium] Francie ac quadrin- gentis et decem marcis sterlinguorum prolatis, instru- mentis quoque, litteris vel scriptis ab eodem Mathia contra te et dictam ecclesiam Aniciensem obtentis, que omnia prefatus Willelmus in modum reconventionis petiit cassa, irrita et inutilia nuntiari, ac pluribus aliis debitis et articulis, coram dilecto filio nostro S[inibaldo], tituli Sancti Laurentii in Lucina presbi- tero, et Egidio, Sanctorum Cosme et Damiani diacono cardinalibus, quos tibi, frater episcope, pro te et eccle- sia tua, ex parte una, et eidem Mathie, pro se et pre- dictis mercatoribus Papiensibus et Lucensibus, ex al- tera, concessimus auditores, adinvicem litigantibus : iidem, lite coram ipsis a procuratore ac Mathia pre- dictis legitime contestata, juramento de calumpnia ab utraque parte prestito, auditis hinc inde propositis et confessionibus partium, cognitis cause meritis et ple- nius intellectis, pronuntiaverunt per diffinitivam sen- tentiam omnes litteras, instrumenta, scripta, proto- colla et alias probationes que contra te ac prefatam Aniciensem ecclesiam super predictis debitis et aliis articulis apparerent, irrita, cassa et inutilia, et juribus omnino carere; presertim cum predictus Willelmus procurator solverit apud Perusium [etc., ut supra!, usque :] integre satisfactum extitit et solutum. Nos igitur antedictam sententiam, a predictis cardinalibus rationabiliter promulgatam, cujus tenorem de verbo ad verbum presentibus fecimus annotari, auctoritate apostolica confirmamus et presentis scripti patrocinio communimus. Cujus tenor est talis :
[2496] Pérouse, 17 janvier 1235.
[Sinibaldi, tituli Sancti Laurentii in Lucina presbyteri cardinalis, et Aegidii, Sanctorum Cosmae et Damiani diaconi cardinalis, omnia instrumenta quae contra Bernardum epis- copum, nec non et ecclesiam et capitulum Anicienses, cum super summis Matthiae Guidonis Marron. et aliis mercato- ribus ab eisdem debitis, satisfactum fuisset, apparerent, cassa esse et irrita, et omnibus juribus carere pronuntiantium, sen- tentia; inserto libello petitionum Willelmi de Podio, prae- dietorum Aniciensium procuratoris.]
« In nomine Domini Nostri Jhesu Christi. Amen. » Anno Nativitatis ejusdem M°CCXXX V°, pontificatus
1. Cf. supra, n° 2493, in fine.
» domini Gregorii pape VIIII anno octavo, indic- » tione VIII, mense januarii, die XVII. Cum dominus » papa causas sive questiones quas Mathias Guid[onis] » Marron., civis Romanus , pro se et quibusdam mer- » catoribus Papiensibus et Lucensibus, ex una parte, » et Bernardus, venerabilis Aniciensis episcopus, pro » se et ecclesia sua, ex altera, habebant adinvicem, » nobis Signibaldo, tituli Sancti Laurentii in Lucina » presbitero, et Egidio, Sanctorum Cosme et Damiani » diacono cardinalibus, audiendas commiserit et or- » dine judiciario finiendas, porrectis petitionibus Ma- » th[ie], tam contra ipsum episcopum et ecclesiam » quam contra Willelmum de Podio, procuratorem ip- » sorum, et litis contestatione pro eisdem secuta, idem » Willelmus in continenti in modum reconventionis » contra ipsum Mathiam coram nobis proposuit in » hunc modum :
[249%]
[Libellus Willelmi de Podio, procuratoris episcopi et ec- clesiae Aniciensium, quo petit omnia instrumenta quibus Matthias Guidonis Marron. et alii mercatores in causa contra eosdem Anicienses usi fuerant, cassa et irrita pronuntiari.]
« Ego Willelmus de Podio, procurator Bernardi, episcopi, et ecclesie Aniciensis, peto, nomine dicti « episcopi et ecclesie, quinque paria litterarum Ro- « berti, quondam Aniciensis episcopi vel electi : unam, « per quam in trecentis et quinquaginta libris; aliam, « per quam in mille ducentis libris, et aliam, per « quam in quadringentis libris; item aliam, per quam « in triginta quinque libris, et aliam, per quam in « ducentis libris minus octo ;
« Alteram. insuper bone memorie Stephani, tituli « basilice Duodecim Apostolorum presbiteri cardina- lis, per quam in mille ducentis libris Provenien- [sium] Francie ;
« Item omnes alias scripturas et omnia instrumenta, « per que vel per quas dictus Robertus obligavit vel « videtur obligasse episcopum et ecclesiam Aniciensem « ipsi[s] Mathie, Leonardo et quondam Guid[oni] Al- « berucii fratribus, civibus Papiensibus, Johanni Vul- « pelli et Frederico Gangii, civibus Lucensibus, et « eorum heredibus, a quibus dictus Mathias contra « dictum episcopum et ecclesiam constitutus fuit pro-
^
A
^
« Curator ; « Item illa scripta vel instrumenta, per que dictus
« Mathias factus fuit procurator vel quamcunque re-
3
cepit potestatem a predictis, contra episcopum et ecclesiam Aniciensem ;
« Item instrumentum sententie per quam bone me- morie Honorius papa in mille quingentis et quin- quaginta libris Provenien[sium] Francie, et trecentis et quinquaginta marcis bonorum , novorum et lega- lium sterlinguorum Stephanum, quondam episco- pum, et ecclesiam Aniciensem eidem Mathie, suo et dictorum Papiensium, sociorum suorum, nomine, condempnavit, et litteras ejusdem sententie execu- torias que ab ipso domino Honorio et postmodum a domino Gregorio contra ipsum episcopum et eccle- siam emanarunt ;
« Item instrumentum arbitrii per quod in quadrin- gentis et triginta quinque libris Provenien[sium] Francie et sexaginta marcis bonorum, novorum [et] legalium sterlinguorum bone memorie Pelagius, Albanensis episcopus, in quem ab ips[is] Stephano episcopo, pro se et ecclesia sua, et Mathia, pro se et dictis Lucensibus, a quibus mandatum habebat, extitit compromissum ut quicquid ipse, sive tan- quam arbiter sive tanquam alius, sive per arbitrium sive alio modo, sive in judicio sive extra judi- cium, super predictis arbitraretur sive laudaret, aut quocunque modo preciperet aut diceret, utraque pars faceret et observaret, nec contra veniret, dic- tum episcopum et ecclesiam prefato Mathie, suo ac dictorum Lucensium nomine, condempnavit, et lit- teras per quas dictus Honorius ipsum arbitrium postmodum confirmavit ;
« Item instrumenta sive litteras per que vel per quas dictus Stephanus episcopus dictam sententiam et arbitrium, juramento interposito, approbavit et acceptavit ;
« Item instrumenta per que dicti Papienses obliga- verunt ipsi Mathie totum debitum quod debebat eis episcopus et ecclesia Aniciensis ;
« Item instrumenta cessionum super dictis summis a prefatis Papiensibus vel Lucensibus, vel eorum heredibus, predicto Mathie factarum ;
« Item instrumenta denuntiationum ab eodem Ma- thia prefato Stephano episcopo et procuratori capi- tuli factarum, per que iidem obligarunt vel videntur se et predictam ecclesiam obligasse, quod non sol- vant ipsas quantitates alicui alii creditori, nisi soli Mathie vel ejus certo nuntio, et quod non possint probare solutionem in totum vel in partem per tes- tes aliquos sive per aliqua instrumenta, nisi instru- menta debiti, sententia domini Honorii, arbitrium domini Albanensis et alia omnia instrumenta in
REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 24
manibus ipsorum cassata seu cancellata appareant, et etiam nisi ostendant publicum instrumentum re- futationis seu liberationis, in quo hujusmodi instru- mentorum fiat mentio, manu publica confectum co- ram .. Remensi et .. Senonensi archiepiscopis, [et] -. Trecensi et .. Lingonensi episcopis, et eorum si- gillis sigillatum, et multas alias difficultates que su- pradicta continent instrumenta ;
« Item quecunque alia instrumenta, protocolla, sive scripturas, sive alias probationes super quocunque debito, quibus Mathias in judicio vestro et coram vobis usus est, vel alia quecunque habet apud se de ubicunque, super quacunque summa aut quantitate, in quibus continetur episcopum et ecclesiam aut capitulum Anicienses dictis Mathie, Papiensibus et Lucensibus aliquid debere vel esse obligatos in ali- quo, in summis, quantitatibus, vel in re quacunque : « Cassa, irrita et inutilia pronuntiari, cum eidem Mathie, pro se et dictis Papiensibus et Lucensibus, in omnibus summis, quantitatibus et rebus quibus- cunque, nomine dicti episcopi et ecclesie Anicien- sis, plene et integre satisfactum sit et solutum. »
« Lite vero super premissis etc., ut supra, in alia 1, usque : tam juris quam facti, sententialiter pronun- tiamus omnes litteras, omnia instrumenta supra- dicta, insuper omnia scripta et prolocolla et alias quascunque probationes, que contra prefatos epis- copum, ecclesiam et capitulum super predictis sum- mis et quantitatibus sive debitis apparerent, irrita, cassa et inutilia, et juribus omnibus carere; preser- tim cum predictus Willelmus etc., ut supra? Quam sententiam idem Mathias et prefatus procurator spontanee acceptarunt. »
« Nulli ergo [etc.] nostre confirmationis etc. Si quis
autem etc. Dat. Perusii, III kalendas aprilis, anno nono. »
2495 Pérouse, 30 mars 1235.
Abbati et conventui Belli Loci concedit ut, statutis Cister-
ciensis ordinis non obstantibus, ecclesiam de Sancto Kave- rano (— S. Kevern) in usus proprios propter ipsorum neces- sitates retinere possint. — (Rec. 18, f. 12 r^; ann. IX, c. 10.)
« .. abbati et conventui Belliloci, Cisterciensis ordinis.
1. Cf. supra, n° 2493, in fine. 2. Of. supra, n* 2493, in fine, et 2495.
25 NEUVIÈME ANNÉE. 26
Ex parte karissimi in Christo filii nostri .. Anglie regis illustris et nobilis viri .: comitis Cornubie, germani sui, fuit propositum coram nobis quod, cum clare me- morie ..rex Anglie, pater eorum, devotionis zelo suc- census, monasterium vestrum fundare cepisset, quod morte preventus non potuit consumare, vos, solacio tanti benefactoris amisso, et hostilis temporis malitia ingruente, in personis et rebus defectum non modicum passi estis ; verum predictus comes, tanquam imitator devotionis paterne, ad necessitates vestras benigne respiciens, pia vobis liberalitate concessit jus patro- natus quod in ecclesia de Sancto Kaveran[o] spectabat ad ipsum, venerabili fratre nostro .. episcopo Exoniensi, loci diocesano, transferente in vos provido pietatis affectu quicquid ad eum in ecclesia ipsa in tempora- libus pertinebat. Eapropter, dilecti in Domino filii, tam predictorum regis et comitis quam vestris devotis sup- plicationibus inclinati, supplendo de speciali gratia capituli defectum, si quis est in hac parte, vobis propter necessitates predictas dispensative concedimus ut, sta- tutis vestri ordinis non obstantibus, possitis eandem ecclesiam in usus proprios, ad exercendum competen- tius in ipso monasterio caritatis et hospitalitatis opera, retinere, reservata congrua portione de ipsius proven- tibus ad sustentationem vicarii et alia ejusdem ecclesie onera sustinenda, et diocesani episcopi in omnibus jure salvo. Nulli ergo nostre concessionis etc. Si quis autem etc. Dat. Perusii, III kalendas aprilis, pontifi- catus nostri anno nono. »
2499
Fidelibus per Tusciam constitutis, cum ecclesia, domus et offieinae monasterii Saneti Salvatoris de Monte Acuto, Cis- terciensis ordinis, Perusinae dioecesis, nimia vetustate con- sumptae, proxima reparatione indigerent, nec ad id praedieti monasterii suppeterent facultates, injungit quatenus procura- toribus ipsius monasterii vel eorum nuntiis, eum ad ipsos eleemosynas petituri accesserint, subsidia erogent; omnibus qui ad praedictorum aedificiorum fabricam personaliter sub- venerint, quadraginta dies de injuneta paenitentia relaxat ; praesentibus post biennium minime valituris. — (Rec. 18, f. 12 v^; ann. IX, c. 11; — cf. supra, n. 1979-1984.)
Pérouse, 29 mars 1235.
« Universis Christi fidelibus per Tusciam constitutis. Quoniam, ut ait —. Dat. Perusii, ITIT kalendas aprilis, anno nono. »
2500
Episcopo Dunelmensi mandat quatenus, si Cantuariensis
Pérouse, 4 avril 1235.
archiepiscopus et episcopus Roffensis mandatum apostolicum de multitudine beneficiorum quae dicebatur habere Rufinus, nepos bonae memoriae G{ualae], tituli Sancti Martini pres- byteri cardinalis, ad ipsos directum, neglexerint adimplere,
illud ipse exsequi studeat. — (Rec. 18, f. 12 v^; ann. IX, c. 12.)
« .. episcopo Dunelmensi. Recolimus venerabilibus fratribus nostris .. Cantuariensi archiepiscopo et episcopo Roffensi olim dedisse nostris litteris in man- datis ut, Rufino, nepote bone memorie G., tituli Sancti Martini presbiteri cardinalis, qui habere multitudinem beneficiorum , curam etiam animarum habentium, di- cebatur, ad suam presentiam evocato, ducentarum marcarum redditibus facientes eum esse contentum, reliqua per illos ad quos ipsorum pertinebat donatio, appellatione, contradictione et dispensatione nequa- quam obstantibus, cum ex hoc magnum scandalum esset ortum et nunquam fecisset residentiam in eisdem, ac per hoc contingeret curam negligi sepius animarum, facerent personis idoneis assignari, que vellent in ipsis deservire convenienter et possent; contradictores etc., usque : compescendo. Ceterum, quia idem R., nuper accedens ad nostram presentiam et nostro beneplacito se committens, supplicavit humiliter et instanter ut providere super hoc de benignitate Sedis Apostolice dignaremur, eis per litteras nostras mandavimus ut litteris supersederent eisdem, donec mandatum reci- perent a Sede Apostolica iteratum, numerum benefi- ciorum ipsorum, cujusque beneficii proventuum quan- titatem, et que curam haberent et que non, nobis ple- narie rescripturi. Sed iidem —, sicut accepimus, antequam ad ipsos secunde littere pervenissent, occa- sione primi mandati, forma tamen ejus minime obser- vata, et dicto R. inscio nec vocato, licet citationis lit- teras ad quandam ecclesiam, in qua beneficium obtinet, transmisisse dicantur, que ad eum nullatenus pervene- runt, ipsum, sub expectatione nostre gratie apud Sedem Apostolicam existentem , omnibus beneficiis que obti- nebat in Anglia, exceptis prebenda Lincolniensi, que dicitur Cropp[er]i, et parrochiali ecclesia de Ecclesfeld ac sex marcis de Exoniensi prebenda in diversis locis inter se distantibus constitutis, quas pro ducentarum marcarum redditibus assignarunt eidem, pro sue vo- luntatis arbitrio privaverunt. Licet igitur, ipsius R. saluti consulere ac animarum obviare periculis inten- dentes, beneficiorum multitudinem, inimicam canoni- bus, circa eum ad certum reduci mandaverimus mode- ramen, quia tamen intentionis nostre non extitit ut id omnino in ejus dispendium convertatur, et hujusmodi
27 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 28
eorum provisio, deductis beneficiorum ipsorum ex- pensis et oneribus, nec non et quibusdam proventibus et manerio, que in eadem ecclesia non in beneficium obtinet, sed ad firmam, centum et quinquaginta mar- carum valentiam vix excedat, processum eorum, cum expresse contra formam mandati nostri sit habitus, ut est expressum superius, revocantes, et quicquid secutum est ex eo vel ob ipsum, eis nostris dedimus litteris in mandatis ut, si est ita, amotis a beneficiis ipsis quibuslibet detentoribus, beneficiorum eorundem numerum, cujusque beneficii proventuum quantitatem, et quibus animarum cura immineat, et que curam non habeant, juxta quod eis per alias litteras nostras man- davimus, nobis fideliter rescribere procurarent, ut, per relationem eorum sufficienter instructi, procedamus exinde prout secundum Deum viderimus procedendum. Ideoque fidelitati tue per apostolica scripta precipiendo mandamus quatenus, si dicli archiepiscopus et epis- copus mandatum nostrum neglexerint adimplere, tu illud exequi studeas juxta traditam eis formam ; con- tradictores etc. Non obstantibus litteris, harum tenore tacito, a Sede Apostolica impetratis, et constitutione de duabus etc., usque : generali. Taliter autem prescrip- tum nostrum adimplere procures, quod non possis re- prehendi de negligentia, sed potius de diligentia merito commendari. Dat. Perusii, II nonas aprilis, anno nono. » x
2501 Friderieus, Romanorum imperator, Gregorio papae scribit se, licet multa dispendia in bello contra Romanos perpessus sit, tamen paci de qua inter eosdem et Ecclesiam tractetur, non obesse, si utilitas fieri possit; monet eum ne propter ip- sius imperatoris absentiam pacem inutilem faciat, cum, etsi ab itinere suo [in Alamanniam, contra Henricum, filium suum], desistere non possit, Ecclesiam indefensam dimissurus non sit; nuntiat se [Hermannum], magistrum Teutonicorum, proximo festo Paschae ad Sedem Apostolicam mittere. — (Rec. 18, f. 13 r°; ann. IX, c. 13; — Moreau 1190, f. 262; — Bónwrn-FickEn, Regesla Friderici II, n° 2081; — cf. RopEN- BERG 635.)
Foggia, 27 mars 1235.
« Littere F. imperatoris ad dominum papam. Reveren- tissimo in Christo —. Intelleximus per apostolicas —. Dat. Foggie, XXVII? martii, VIII* indictione. »
2502
Archiepiscopo Dublinensi, episcopo Ossoriensi et priori
Pérouse, 8 avril 1235.
Omnium Sanctorum, Dublinensis dioecesis, mandat quatenus de lite inter archiepiscopos Tuamensem et Armachanum super jure metropolitico ecclesiae Ardachadensis vertente inquirant et referant. — (Rec. 18, f. 13 ^; ann. IX, c. 14; — Porrnasr 9816.)
« .. archiepiscopo Dublinensi, .. episcopo Ossoriensi et .. priori Omnium Sanctorum, Dublinensis diocesis. Venera- bilis frater noster —. Dat. Perusii, VI idus aprilis, anno nono. »
2503 Pérouse, 12 avril 1235. Decano Parisiensi, Johanni, archidiacono Parisiensi, et Johanni, canonico Remensi, Parisius commoranti, mandat quatenus, si episcopus, decanus et capitulum Carnotenses neglexerint adimplere apostolicum mandatum, videlicet ut Nicolaum de Cannis, canonicum Saneti Georgii Vindocinen- sis, ad praebendam ipsi a G[altero], praedecessore ipsius epis- copi, concessam, reciperent in eanonieum et in fratrem, eos ad id cogant. — (Rec. 18, f. 14 r^; ann. IX, c. 15; — MonEAU
1190, f. 259.)
« .. decano et Johanni, archidiacono Parisiensibus, et Johanni, canonico Remensi, Parisius commoranti. Consti- tutus in presentia nostra dilectus filius magister Nico- laus de Cannis, canonicus Sancti Georgii Vindocinensis, sua nobis relatione monstravit quod olim bone memo- rie G., Carnotensis episcopus, predecessor venerabilis fratris nostri .. episcopi Carnotensis , eidem, in Italia causa studiorum moranti, Carnotensem prebendam vacantem concessit liberaliter et benigne; et cum tunc temporis idem episcopus a civitate Carnotensi distaret, concessionem hujusmodi significavit per suas patentes litteras predicto episcopo, tunc decano, et capitulo ecclesie Carnotensis, et tribus aliis personis ejusdem ecclesie, cum quibus, ut dicitur, de concessione facta antequam persona cui facta est talis concessio, reci- piatur sollempniter in capitulo, loqui.consuevit episco- pus memoratus. Verum, quoniam, antequam dicte littere de concessione magistro facta prefato ad pre- dictos episcopum et capitulum et tres personas jam- dictas alias pervenissent, memoratus predecessor ejus- dem episcopi debitum nature persolvit, a nobis idem magister humiliter postulabat ut, ne prescripta con- cessio ab antedicto episcopo sibi facta videatur inanis, — providere sibi super hoc de benignitate Sedis Apos- tolice dignaremur. Nos igitur, predicti magistri, cui a pluribus laudabile testimonium perhibetur, devotis precibus inclinati, sepefatos episcopum, decanum et
MTS u E wt » y E «P 29 NEUVIÈME ANNÉE. 30 capitulum rogandos duximus attente et monendos, 2506 Pérouse, 28 mars 1235.
nostris sibi dantes litteris in mandatis ut, si est ita, ipsum ad premissam prebendam, consuetudine non obstante prefata, recipiant liberaliter in canonicum et in fratrem —. Dat. Perusii, II idus aprilis, anno nono. »
2504 Pérouse, 2 avril 1235. Episcopo Argentinensi, qui, cum monasterium Saneti Leo- nardi per malitiam monachorum Nigrorum in eo degentium ad miseriam devenisset, saeculares ibidem canonicos insti-
fuerat, significat se quod super hoc fecerat, confirmare. — (Rec. 18, f. 14 ^; ann. IX, c. 16; — Porraasr 9873.)
« .. episcopo Argentinensi. Hiis que pro —. Tua siqui- dem nobis fraternitas intimavit quod, cum monaste- rium Sancti Leonardi, tue diocesis, per malitiam mo- nachorum Nigrorum olim degentium in eodem, ad tantam miseriam devenisset, quod non nisi unus mo- nachus remansisset in eo, bonis ejusdem mobilibus et immobilibus fere omnibus venditis et distractis, nec esset spes aliqua quod in suo ordine vel alio regulari reformari valeret : tu, ne locus ille divino cultu priva- retur omnino, ad ejus relevationem intendens, cum [..] priore de Salem ejusque collega, qui de mandato nos- tro visitaverant locum ipsum, deliberatione prehabita diligenti, et capituli Argentinensis accedente consensu, seculares ibidem canonicos instituere curavisti, per quorum diligentiam locus ipse, tam in spiritualibus quam temporalibus, cepit laudabiliter respirare. Tuis igitur supplicationibus benignum impertientes assen- sum, quod super hoc a te rite ac provide factum est, auctoritate apostolica confirmamus et presentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino —. Dat. Perusii, IIII nonas aprilis, anno nono. »
2250: Pérouse, 31 mars 1235. Abbatissae ac conventui pauperum monialium reclusarum monasterii Sanctae Mariae de Virginibus, ordinis saneti Da- miani, Faventinae dioecesis, exemptionem ab omni episco- pali jure eis a Faventino episcopo factam confirmat. — (Rec. 18, f. 14 r°; ann. IX, c. 17; — Porrnuasr 9867.)
« .. abbatisse ac conventui pauperum monialium reclu- sarum monasterii Sancte Marie de Virginibus, ordinis sancti Damiani, Faventine diocesis. Solet annuere etc. —. Dat. Perusii, II kalendas aprilis, anno nono. »
Abbatissae et monialibus reclusis Saneti Apollinaris, or- dinis saneti Damiani, concedit ut beneficia ecclesiae Saneti Apollinaris, mortuis clericis ea possidentibus, ad sustentatio- nem ipsarum transeant. — (Rec. 18, f. 14 v*; ann. IX, c. 18; — Porrnasr 9870.)
« .. abbatisse ac monialibus reclusis Sancti Apolinaris, ordinis sancti Damiani. Cum olim bone —. Dat. Perusii, V kalendas aprilis, anno nono. »
2507 Pérouse, 28 mars 1235.
Mediolanensi archiepiscopo mandat quatenus curet uf sta- tutum datum ab [Henrico], archiepiscopo Mediolanensi, ip- sius archiepiscopi praedecessore, in concessione ecclesiae Saneti Apollinaris facta monialibus sancti Damiani, inviola- biliter observetur. — (Rec. 18, f. 14 v^; ann. IX, c. 19; — Porrnasr 9871.)
« .. archiepiscopo Mediolanensi. Cum olim bone — Dat. ut supra. »
LE
2508 Pérouse, 3 avril 1235. Episcopo Dunelmensi significat se quascumque possessio- nes, quaecumque bona ipse episcopus et ejus praedecessores ab antiquo ad episcopatum Dunelmensem spectantia, Dunel- mensis ecclesiae nomine, possederint, ipsi ejusque successo- ribus, et per ipsos eidem ecclesiae confirmare. — (Rec. 18, f. 14 v' ; ann. IX, c. 20.)
« .. episcopo Dunelmensi. Justis petentium etc. —. Dat. Perusii, III nonas aprilis, anno nono. »
2509 Pérouse, 12 avril 1235.
Archiepiscopo Toletano mandat quatenus ea quae per Mar- tinum, ipsius Toletani praedecessorem, et alios arbitros in causa inter R[odericum], episcopi Seguntini tunc existentis praedecessorem, et capitulum Seguntinum, super institutione majoris domus, camerarii et infirmarii aliisque articulis exorta, invenerit statuta, faciat observari ; insuper in Segun- tina ecclesia ordinanda et reformanda reformet et ordinet. — (Rec. 18, f. 14 v*; ann. IX, c. 21.)
« .. archiepiscopo Toletano. Ex parte venerabilis fra- iris nostri .. episcopi et capituli Seguntinorum nostris fuit auribus intimatum quod, cum olim inter bone me- morie R., predecessorem ipsius episcopi, ex una parte,
D
c——" T2772 TL
31 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 32
et dictos capitulum, ex alia, super eo quod idem pre- decessor institutionem majoris domus, camerarii et infirmarii ad se spectare dicebat, obiciens quod iidem ordinem et institutiones in ecclesia Seguntina ab anti- quis observatas temporibus non servabant, beneficia ecclesiastica et quedam alia contra justitiam retinen- tes, eisdem e contrario respondentibus quod prefatus predecessor, in hiis et aliis ipsis gravis et injuriosus existens, eos suis privare libertatibus et ad quasdam inconsuetas observantias compellere nitebatur, exorta fuisset materia questionis, tandem super hoc in hone memorie Martinum, Toletanum archiepiscopum, et quosdam alios fuit a partibus compromissum ; qui, questionibus quibusdam hinc inde objectis sententia- liter terminatis, quasdam super quibus inter eos con- tentiones et lites emergunt cotidie, indiscussas penitus dimiserunt; propter quod eadem ecclesia leditur et status ejus non modicum perturbatur. Quare iidem episcopus et capitulum nobis humiliter supplicarunt ut super hiis eorum quieti et concordie dignaremur mise- .ricorditer providere. Eorum igitur supplicationibus in- clinati, mandamus quatenus, personaliter ad ecclesiam Seguntinam accedens, inquisita et cognita super pre- missis diligentius veritate, ea que per dictos Martinum, predecessorem tuum, et alios arbitros super predictis provide inveneris terminata, appellatione remota, fir- miter facias observari, et, alia statum eorum et eccle- siam perturbantia provida consideratione determinans, si qua in predicta ecclesia ordinanda vel reformanda inveneris, secundum datam tibi a Domino gratiam or- dines et reformes; contradictores, si quos inveneris, vel rebelles, etc. Dat. Perusii, II idus aprilis, anno nono. »
2510
Episcopo Petragoricensi, et abbatibus de Moroillis et de Vadacio mandat quatenus, cum decanus Pictavensis et the- saurarius Turonensis, votis eligentium in duas partes divisis, in episcopum Pictavensem electi fuissent, illius electionis negotium instruant et instructum ad Sedem Apostolicam re- mittant. — (Rec. 18, f. 14 v^; ann. IX, c. 22; — Moreau 1190, f. 274.)
Pérouse, 16 avril 1235.
« .. episcopo Petragoricensi, .. de Moroill[is], Cistercien- sis, et .. de Vadacio, sancti Augustini ordinum, Pictavensis et Cenomanensis diocesium , [abbatibus]. Pastoris solacio Pictavensi ecclesia destituta, cum .. decanus ecclesie Pictavensis et .. Turonensis thesaurarius, canonicus ejusdem ecclesie, divisis in duas partes votis canoni-
corum ipsius, electi fuerint ad eandem, nos dilectis filiis Johanni, subdiacono nostro, preposito et Oddoni, archidiacono Cenomanen[sibus], ecclesie predicte ca- nonico, qui pro electione .. thesaurarii, et .. subde- cano et Gaufrido de Mauriaco, canonico Pictaven[sibus], qui pro electione sui decani ad nostram presentiam ac- cesserunt, audientiam prebuimus liberam et beni- gnam; et, auditis que hinc inde proponere voluerunt, electionem decani, longe a minori parte medietatis capituli celebratam, effectum decrevimus aliquem non habere, cum nec illi qui pro eadem electione venerant, nec decanus insistere vellent eidem : quinimmo ex parte ipsius fuit suppliciter postulatum ut de alio pro- videremus ecclesie supradicte. Porro, cum pars altera thesaurarii electionem, utpote a multo majori parte to- tius capituli factam de ipso, instanter peteret confir- mari, [..] subdecanus et Gaufridus de Mariet, ipsius ecclesie canonici, licet pro aliis, qui secum decanum elegerant, mandatum ad hoc sufficiens non haberent, se tamen confirmationi petite suo nomine opponentes, tam per se ipsos quam per magistrum Petrum, procu- ratorem suum, datum ad id prosequendum, excipiendo contra personam thesaurarii objecerunt quod idem, patiens in litteratura defectum, plura beneficia curam animarum habentia, contra constitutionem generalis concilii sine dispensatione apostolica retinere presu- mit, in vestibus et multis aliis que clericali honestati non conveniunt, excedendo. Proposuerunt preterea per confederationes quasdam et tractatus illicitos, interve- nientibus quoque machinationibus diversis et variis, prece, muneribus, promissionibus, minis et terroribus, ad electionem ejusdem fuisse processum, licet extiterit antea ne quid contra formam juris fieret, appellatum. Multi etiam de parte thesaurarii, interrogati si eum novissent, quem in scrutinio nominaverant, responde- runt quod ipsum non noverant, sed necesse haberent id facere, quoniam eorum domini hoc volebant. Quo- circa, de procuratorum utriusque partis assensu, man- damus quatenus, convenientes in competenti loco dio- cesis Piclavensis; civitati Pictavensi propinquo, vocatis qui fuerint evocandi, de studiis eligentium et meritis. electionis de thesaurario celebrate, ac idoneitate per- sone nec non de objectis cognita veritate, negolium ad. nos remiltatis sufficienter instructum , injungentes electo ut personaliter, aliis vero qui se duxerint oppo- nendos, ut per se vel procuratorem idoneum, infra cer- tum terminum prefigendum a vobis, nostro se conspec- tuirepresentent, quod canonicum fuerit, actore Domino, recepturi. Quod si non omnes etc., duo vestrum etc. Dat. Perusii, XVI kalendas maii, anno nono. »
|LPEPQPTIT LEONA Er QC :9; OS C9" 33 NEUVIÈME ANNÉE. 34
2541
Pérouse, 13 avril 1235.
Universis archiepiscopis, episcopis et aliis praelatis mandat quatenus universos crucesignatos et alios qui susceperint signum crucis, quilibet ipsorum in sua dioecesi et parochia, protegant ab inquietationibus iniquorum. — (Rec. 18, f. 15 r^; ann. IX, e. 22; — Moreau 1190, f. 261 ; ibid., f. 276; — Por- THAST 9878, omisso initio.)
« Archiepiscopis et episcopis et aliis ecclesiarum prelatis ad quos littere iste pervenerint. Pravorum molestiis eum —. Hinc est quod nos personas et bona crucesignato- rum, ex quo crucem assumpserint, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, statuentes ut, donec de ipsorum obitu vel reditu certissime cognoscatur, inte- gra et quieta maneant, nec non sub archiepiscoporum, episcoporum et aliorum prelatorum Ecclesie Dei defen- sione consistant. Verum, quia nonnulli, timorem Dei ante oculos non habentes, crucesignatorum ipsorum bona per violentiam rapere et personas eorum injuriis afficere non verentur, et indignum est ipsorum pium et sanctum propositum aliquorum presumptionibus impediri, universitati vestre mandamus quatenus uni- versos crucesignatos et alios qui susceperint signum crucis, quilibet vestrum in sua diocesi et parrochia protegentes ab inquietationibus iniquorum, non per- mittatis crucesignatos eosdem ab aliquibus contra pro- tectionis et constitutionis nostre tenorem indebite mo- lestari, molestatores hujusmodi etc. Ceterum si qui crucesignatorum ad prestandas usuras juramento te- neantur astricti, aut si quisquam creditorum eos ad solutionem coegerit usurarum, creditores ipsos ut re- mittant eis prestitum juramentum et ab usurarum exac- tione desistant ac restituant sic extorta, censura simili compellatis, Judeos ad remittendum usuras per sub- tractionem communionis fidelium nichilominus com- pellentes. Hii vero qui Judeis debita solvere nequeunt in presenti, usque quo de ipsorum obitu vel reditu cer- tissime cognoscatur, usurarum incommoda non incur- rant, compulsis Judeis proventus pignorum quos inte- rim ipsi percipient, in sortem, deductis expensis necessariis, computare. Ad hec, quia crucesignati non solum suam salutem prosequi, sed pro Christianorum omnium noscuntur commodo laborare, nos, quietem eorum, quantum cum Deo possumus, procurantes, vo- lumus et mandamus ut eosdem ad judices extraordina- rios, seu etiam a Sede Apostolica delegatos, in causam trahi nullatenus permittatis, quandiu coram ordinariis vel diocesanis suis parati fuerint de se conquerentibus justitiam exhibere. Dat. Perusii, idibus aprilis, anno nono. »
GRÉGOIRE IX, t. II.
2512 Pérouse, 13 avril 1235.
Regem Franciae monet et hortatur quatenus, — cum quam- plures ex crucesignatis ob debita quibus tenebantur credito- ribus suis obligati, a pio proposito crederentur retardari, — per regnum Franciae faciat inhiberi ne crucesignati, usque ad triennium a tempore generalis passagii a Romana Ecclesia statuendi, ad solutionem debitorum a suis creditoribus com- pellantur. — (Rec. 18, f. 15 v^; ann. IX, c. 24; — MonEAU 1190, f. 278.)
« .. illustri regi Francie. Eis qui signo —. Dat. ut supra. »
2513. — In eundem modum scriptum est .. regi Navarre et comiti Campanie ;
2514. — Universis baronibus et aliis nobilibus regni Francie;
2545. — Nobili mulieri .. comilisse Flandrie ;
2546. — Nobili viro Ph[ilippo] Montis Fortis ;
2547. — Nobili viro A[malrico], comiti Montis Forlis.
2518
Archiepiscopo Viennensi, apostolico legato, mandat qua- tenus nobilem virum Adhemarum de Pictavia, Valentinam ecclesiam et quasdam alias molestantem, ab earum perse- cutione compescat. — (REG. 18, f. 15 v^; ann. IX, e. 25; — Moreau 1190, f. 247.)
Pérouse, 13 avril 1235.
« .. archiepiscopo Viennensi, Apostolice Sedis legato. Malitie tirannorum, quibus —. Fralernitatem tuam rogamus et hortamur, attente precipiendo mandantes quatenus, in necessitatibus ecclesie Valentin[e] te studens reddere favorabilem et benignum, ipsam a molestiis nobilis viri Aldemar[i] de Pictavia, qui, quo- rundam odientium pacem et hostium Ecclesie genera- lis auxilio et favore suffultus, illam immaniter perse- quitur et aflligit, efficaci potentia tuearis, curam et studium habiturus ut idem A., ab ejusdem ecclesie ac dilecti filii .. electi Valentini solita persecutione desis- tens, eisdem de dampnis.et irrogatis injuriis satisfa- ciat, ut tenetur; vel, si adversus ipsos aliquid juris habere se credit, coram te recipiat et exhibeat justitie complementum. Si vero, seductus impetu voluntatis , hoc fortassis efficere recusabit, tu ipsum a molestiis memoratis per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, cognita veritate , compescas, invocato ad hoc, si opus fuerit, auxilio brachii secularis, ut, si forte ipse, qui claves Ecclesie contempnere dicitur, vel sic noluerit quod est equitatis efficere, saltem, duriori tactus aculeo, festinet a perversitatis operibus resilire.
3
35 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 36
Ceterum, cum per eundem A., sicut accepimus, Ani- ciensis, Vivariensis, Diensis et Romanensis ecclesie multotiens multis molestiis sint afflicte, volumus et mandamus ut ipsarum prelatos, quod eidem electo oportunum consilium et auxilium largiantur, sicut di- ligentius poteris, exhorteris; mandatum nostrum tali- ter impleturus ut, preter retributionis eterne premium, quod, zelando ecclesiasticam libertatem , consequi, Ghristo favente, poteris, a Sede Apostolica favorem habere precipuum merearis. Dat. ut supra. »
2519
Cum Petro [Karloto], filio Philippi-Augusti, regis Franco- rum, et solutae, dispensat super eo quod, non obstante defectu natalium, dispensatione speciali non obtenta, thesaurariam in ecclesiis Beati Martini Turonensis et Sancti Frambaldi Silvanectensis, nec non et Sancti Fursei Peronensis custo- diam assecutus erat. — (Rec. 18, f. 15 v^; ann. IX, c. 26; — cf. supra, n. 2487 et 2510.)
Pérouse, 17 avril 1235.
« P., thesaurario Sancti Martini Turonensis. Tua nobis humilis et devota confessio declaravit quod , cum jam dudum Sedes Apostolica, pia mater, bonitatem indolis tue sua dulcedine prosecuta, tecum solita clementia dispensasset ut, non obstante natalium defectu quem patiebaris, pro eo quod inclite recordationis Philippus, rex Francorum , dum viveret uxor ejus legitima, te de matre tua soluta suscepit, libere posses assumi ab be- neficium prebendale, tu , dispensatione alia non ob- tenta, in ecclesiis Beati Martini Turonensis et Sancti Frambaldi Silvanectensis thesaurariam, ac Sancti Fursei Peronensis custodiam, non habentes curam animarum annexam, fuisti postmodum assecutus. Quare, fame ac conscientie tue metuens, suppliciter postulasti ut tibi super hoc pie prospicere dignaremur. Utigitur de virtute in virtutem, sicut de gratia in gratiam , proveharis, nos, circa personam tuam, cum qua super predicto defectu dispensavimus, ut ad hono- res et dignitates valeas promoveri, continuando be- nignitatis affectum, tibique pro hiis injungi peniten- tiam faciendo, super hoc etiam tecum duximus dispensandum, misericorditer remittentes quod exinde contraxisti. Nulli ergo —. Si quis autem etc. Dat. Pe- rusii, XV kalendas maii, anno nono. »
2520 Pérouse, 19 avril 1235.
Universis praelatis et clericis civitatis et dioecesis Medio-
lanensis gratias agit quod ecclesiae Mediolanensi, debitis gravatae, subsidium impenderint; eis significat se relaxare interdieti sententiam quam contra ipsos episcopus Cumanus protulerat. — (Rec. 18, f. 15 v* ; ann. IX, c. 27.)
« Universis prelatis et clericis civitatis et diocesis Me- diolanensis. Gratum gerimus et acceptum quod, sicut littere venerabilis fratris nostri .. archiepiscopi Me- diolanensis nobis exhibite continebant, vos, compa- tientes Mediolanensi ecclesie, matri vestre, gravi depresse sarcina debitorum, pro ipsorum relevatione, ad mandatum nostrum, congruum ei subsidium im- pendistis. Et licet venerabilis frater noster .. Cumanus episcopus, pro denegato subsidio dicte ecclesie, aucto- ritate nostra vos supposuerit sententie interdicti, quia tamen, de appellatione confisi quam ab episcopo inter- posuistis eodem, interdictum positum non servastis, nobis idem archiepiscopus humiliter supplicavit ut providere super hoe salubriter dignaremur. Nos igi- tur, interdictum hujusmodi relaxantes, circa eos qui ob premissam appellationem divina post ipsum inter- dictum officia celebrarunt, si quam irregularitatis no- tam propter hoc forsitan incurrerunt, ad cautelam, de nostre potestatis plenitudine, dispensamus. Dat. Peru- sii, XIII kalendas maii, anno nono. »
2521 Pérouse, 20 avril 1235.
Alfonsum, filium [Jacobi], regis Aragonum, et reginae Alio- norae, filiae regis Castellae, a qua Alionora dictus rex, pro eo quod ipsam in gradu prohibito consanguinitatis attingebat, per episcopum Sabinensem separatus fuerat, legitimat, et cum eo ut, non obstante tali defectu, haberetur legitimus, dispensat. — (Rec. 18, f. 16 r°; ann. IX, c. 28; — MorEAU 1190, f. 249; cf. ibid., f. 246; — PorrHasrT 9883, falso initio.)
« Illustri viro Alfonso, nato karissimi in Christo filii nostri .. Aragonwm regis illustris. Virtutum omnium conditor —. Dat. Perusii, XII kalendas maii, anno nono. »
2522 Pérouse, 19 avril 1235.
Leodiensi, Monasteriensi et Osnaburgensi episcopis mandaf quatenus electo Trajectensi, qui ab archiepiscopo Coloniensi excommunieato consecrari non possit, munus consecrationis impendant. — (REc. 18, f. 16 r^; ann. IX, c. 29; — RopEN- BERG 637.)
« .. Leodiensi, .. Monasteriensi et .. Osnaburgensi epis-
hok
rC—.»-—wou P D SIT TE
37 NEUVIÈME ANNÉE. 38
copis, suffraganeis ecclesie Coloniensis. Indulte nobis a —. Dat. Perusii, XIII kalendas maii, anno nono. »
2523 Pérouse, 21 avril 1235. Decano et capitulo Bituricensibus, — non obstante quod
in electione quam de magistro Alberico [Cornuto], decano
Sancti Martini Turonensis, in Bituricensem archiepiscopum -
celebraverant, ipsi papae per magistros Gerardum, Sanc- tium et Stephanum, Bituricenses canonicos, praesentata, formam generalis concilii non servaverant, quare ipsa electio fuerat cassata, — concedit ut, licet qui contra formam ejus- dem concilii attentant eligere, sint ea vice eligendi potestate privandi, personam idoneam in Bituricensis ecclesiae pasto- rem eligere possint. — (REG. 18, f. 16 r°; ann. IX, c. 30.)
« .. decano et capitulo Bituricensibus. Presentatam no- bis electionem —. Dat. Perusii, XI kalendas maii, anno nono. »
2574 Pérouse, 4 avril 1235.
Praeposito Sancti Johannis, nec non et decano et scholas- tico Sanctae Mariae Halberstatensium mandat quatenus E[n- gelbertum], quondam Osnaburgensem electum, — qui, licet *4psi de speciali gratia Sedis Apostolicae in diversis ecclesiis in praebendali officio esset provisum et canonicatum obtine- ret in eisdem, stallum tamen in choro et vocem in capitulo nondum in ipsis potuerat obtinere, — faciant ad praedicta, in jamdictis ecclesiis, in omnibus tanquam unum ex aliis recipi. — (Rec. 18, f. 16 r^; ann. IX, c. 31.)
« .. preposito Sancti Johannis, .. decano et .. scolastico Sancte Marie Halberstatens[ium]. Dilectus filius E. —. Dat. Perusii, II nonas aprilis, pontificatus nostri anno nono. »
2525 Pérouse, 24 avril 1235. Monasterium monialium Sancti Pauli Spoletanum tuen- dum suscipit, omniaque ejus bona, quorum aliquot nomina- tim exhibet, jura ac privilegia confirmat; una libra cerae annuatim Camerae Apostolicae ad indicium hujus libertatis persolvenda. — (Rec. 18, f. 16 v^; ann. IX, c. 32; — Por- THAST 9888.)
« .. abbatisse monasterii Sancti Pauli Spoletani, ejusque sororibus tam presentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum. Religiosam vitam eligenti-
bus —. Dat. Perusii, per manum fratris Joseph , ordi- nis Florensis, notarii donni Gregorii pape VIIII, VIII kalendas maii, indictione VIII, Incarnationis Do- minice anno M°CC°XXXV, pontificatus vero ejusdem donni Gregorii anno nono. »
2526 Pérouse, 26 avril 1235.
Hugoni, abbati monasterii Sancti Audoeni Rothomagensis, conquerenti quod talis in eodem monasterio erat consuetudo ut, — cum ipse abbas et conventus ejusdem monasterii ali- quem in monachum admittere vel ad aliquam dignitatem dioecesano episcopo praesentare deberent, seu quascumque litteras conventus sigillo signare, seu aliquid aliud in eodem monasterio esset agendum, in quo ipsius abbatis et conven- tus requirebatur assensus, — minoris partis conventus con- tradictio, etiam non rationabilis, praevalere deberet, indul- get ut quod cum majoris et sanioris partis conventus assensu cirea ejusdem monasterii negotia viderit ordinandum , prae- valere debeat, non obstante contradictione paucorum, nisi ab eis coram ipso aliquid rationabile objectum, et, si necessitas id exegerit, coram judice eompetenti probatum fuerit. — (Rec. 18, f. 16 v*; ann. IX, c. 33.)
« Hugoni, abbati monasterii Sancti Audoeni Rothoma- gensis, ordinis sancli Benedicti. Ex parte tua —. Dat. Perusii, VI kalendas maii, anno nono. »
2527 Electo Terraconensi scribit se statuere ut ipse electus et omnes praelati, religiosi et laici regni Aragonum et regionis cireumpositae cum J{acobo] , rege Aragonum, pacem jurent. — (Rec. 18, f. 16 v^; ann. IX, c. 34; — Moreau 1190, f. 252.)
Pérouse, 24 avril 1235.
« .. electo Terraconensi. Illius regis pacifici —. Sane ad nostram noveris audientiam pervenisse quod in regno Aragonum et circumposita regione usque adeo multiplicata est iniquitas superborum, qui — pacem turbant et — bona tam ecclesiastica quam mundana diripiunt et predantur, quod, nisi eis fuerit obviatum, cum ipsorum superbia semper ascendat, irreparabile terre predicle imminet detrimentum. Volentes igitur huic pesti mortifere occurrere antidoto salutari, taliter duximus statuendum ut tu et suffraganei tui, nec non abbates, archidiaconi, et alii prelati ac viri religiosi, principes, milites et populus universus terre predicte pacem cum karissimo in Christo filio nostro J., illus- tri rege Aragonum, auctoritate nostra juretis, et quod
«^ Lad nsa E L -A-"—
39
eam tenebitis, manutenebitis et sequemini, ac ratio- nabiles constitutiones factas pro ipsa observabitis fir- miter sine fraude, renovaturi de quinquennio in quinquennium hujusmodi juramentum ; contradictores quoque, si qui fuerint, nec non turbatores pacis et fidei per censuram ecclesiasticam, appellatione re- mota, compescas, contra ejusdem pacis et fidei turba- tores fideles populos terre predicte, si necesse fuerit, per remissionem peccaminum convocando. Nulli ergo [ete.] nostre constitutionis etc. Si quis autem etc. Dat. Perusii, VIII kalendas maii, anno nono, »
252 Pérouse, 22 avril 1235.
Eidem mandat quatenus adversus turbatores pacis et fidei in regno Aragonum, cum suffraganeis suis, abbatibus, reli- giosis et aliis viris ecclesiasticis provinciae suae, regi Arago- num, qui ad impugnationem Paganorum totaliter se conver- ierat, assistat. — (Rec. 18, f. 17 r; ann. IX, e. 35; — Moreau 1190, f. 250.)
« Eidem. Munitus scuto fidei et religionis christiane fervore succensus, karissimus in Christo filius noster.. Aragonum rex illustris ad impugnationem Paganorum, ut, de ipsorum terra infidelitate depulsa, Christi fides propagetur ibidem, totaliter se convertisse videtur; cujus zelum Apostolica Sedes attendens, ut posset huic Christi servitio liberius imminere, indulsit eidem ut, si qui ei guerram movere presumerent, eo parato super hoc mandatis Ecclesie obedire, excommunicationis la- queo, si non desisterent, necterentur, bone memorie .. predecessore tuo a nobis executore indulgentie hujus- modi deputato. Cum autem nuper duxerimus statuen- dum, sicut in aliis litteris, quas tibi transmittimus, continetur, ut tu et suffraganei tui etc., usque : convo- cando!, mandamus quatenus, si qui de regno et terris suis tam temerarii reperti fuerint, adversus hujusmodi presumptores, et per consequens turbatores pacis et fidei, tu cum suffraganeis tuis, abbatibus, viris reli- giosis et aliis viris ecclesiasticis provincie tue, juxta formam pacis in litteris premissis expressam, spiritua- liter et temporaliter regi assistas eidem, quandiu ser- vitio institerit supradicto, ita quod terra pacem et liber- tatem Ecclesie consequatur, idemque rex liberius as- sumptum contra Paganos negotium prosequatur ; pre- sentibus post quinquennium minime valituris. Dat. Perusii, X kalendas maii, anno nono. »
1. Voy. la lettre précédente.
REGISTRES DE GRÉGOIRE IX.
40
2529 Pérouse, 24 avril 1235.
Universos Christi fideles in Terraconensi provincia consti- tutos monet et hortatur quatenus ad eruendam de manibus impiorum insulam Hevizae, regno Majoricarum contiguam, potenter se accingant, indulgentiis ad hoc propositis. — (Rec. 18, f. 17 r°; ann. IX, c. 36; — Moreau 1190, f. 251; — Porrnasr 9886, falso inilio.)
« Universis Christi fidelibus in Terraconensi provincia constitutis. Sicut olim in —. Quare dilectus filius .. Terraconensis electus. — ad expugnandum Christi blasphemum, ad extirpandum veterem Jebuseum et ad eruendam de manibus impiorum insulam Hevize, regno Majoricarum contiguam, cui ex ea gravia poterant pe- ricula imminere, et quam prophanatis sanctuariis de- tinent occupatam, polenter et viriliter se accingit —. Nos itaque — universitatem vestram monemus, horta- mur et obsecramus in Domino, in remissionem vestro- rum peccatorum injungentes quatenus —, assumpta Dei armatura, videlicet signo crucis, submittatis hu- jusmodi oneri humeros ad portandum, negotium ip- sum prosequentes viriliter et potenter. Omnibus enim de Terraconensi provincia qui cum ipso in personis propriis et expensis, ac hiis qui non in personis suis illuc iverint, sed dumtaxat in propriis expensis, juxta facultatem et qualitatem suam, viros idoneos destina- verint, et illis similiter qui, licet in alienis expensis, in propriis tamen personis accesserint, illam peccato- rum veniam indulgemus, quam proficiscentes in regni Majoricarum subsidium habuerunt. Hujus quoque re- missionis volumus et concedimus esse participes, juxta quantitatem subsidii et devotionis affectum, omnes qui de bonis suis illuc congrue destinaverint, aut in tam pio negotio consilium et auxilium impenderint oportu- num. Dat. Perusii, VIII kalendas maii, anno nono. »
2530
Archiepiscopo, decano et archidiacono Corinthiensibus mandat quatenus inquirant de unione Abilonensis episcopatus et aliorum insulae Nigripontensis eum episcopatu Nigripon- : tensi improvide faeta, procurantibus episcopo et capitulo Nigripontensibus, per J[ohannem], tituli Sanctae Praxedis presbyterum eardinalem, apostolicum legatum. — (Rzc.18, Fr "ann TX:362 272)
Pérouse, 27 avril 1235.
« .. archiepiscopo, .. decano et .. archidiacono Corin- thiensibus. Dilecti filii capitulum et clerici, milites et alii habitatores Abilonenses, transmissa nobis petitione monstrarunt quod, cum in insula Nigripontensi exis-
A1 NEUVIÈME ANNÉE. 42
tant quatuor ecclesie cathedrales, computata cum ipsis Abilonensi ecclesia, que Grecorum et etiam Latinorum tempore habere proprium episcopum consuevit, vene- rabilis frater noster .. episcopus et dilecti filii capitulum Nigripontenses, propriis utilitatibus cum detrimento alterius inhiantes, Abilonensem episcopatum, cum re- liquis duobus episcopatibus insule supradicte, Nigri- pontensi episcopatui procurarunt per dilectum filium nostrum J[ohannem], tituli Sancte Praxedis presbite- rum cardinalem, tunc legatum Apostolice Sedis, ad- jungi; propter quod eadem Abilonensis ecclesia, cujus non decreverant sed excreverant potius facultates us- que nunc, pastore caruit, in grave sui dispendium et grande commissarum eidem periculum animarum ; maxime cum tanta sit dicte insule ad peragrandum difficilis amplitudo, quod, uno episcopo exercere in ipsa episcopale officium commode nequeunte, nonnulli par- vuli, solitam copiam presul[um] non habentes, absque crismatis perceptione decedunt. Quare nobis humiliter supplicarunt ut, cum, sicut asserunt, adjunctionem hujusmodi non necessitatis causa vel utilitatis anima- rum, sed potius temporalis commodi aviditas procura- rit, et insula eadem ad duos episcopatus sufficiat com- petenter, super hoc dignaremur ex circumspectione Sedis Apostolice providere. Cum igitur delatas ad apos- tolatus nostri notitiam questiones sic nos deceat justo judicio terminare, quod suam unicuique justitiam con- servemus, mandamus quatenus, vocatis qui fuerint evocandi, et inquisita super premissis et aliis hujus- modi negotium contingentibus diligentius veritate, quod super hiis inveneritis , vestris nobis litteris fide- liter exponatis, ut, ex vestra relatione sufficienter instructi, securius in negolio procedamus. Quod si non omnes, tu, frater etc. Non obstantibus constitutione ete., ita tamen quod ultra tertiam vel quartam etc. Dat. Perusii, V kalendas maii, anno nono. »
2531
Electo Terraconensi, postulanti quid esset agendum cum quibusdam haereticis, ad conversionem, ut asserebant, para- tis, sed potius, ut eredebatur, metu poenae quam devotione fidei, respondet satis esse ut eis post abjuratam haeresim pae- nitentia saecularis injungatur. — (Rec. 18, f. 17 v"; ann. IX, €. 38.)
Pérouse, 30 avril 1235.
« .. electo Terraconensi. Ex parte tua fuit expositum coram nobis quod, comminatione sub gravi pena tam a te quam a karissimo in Christo filio nostro J., illustri
rege Aragonum, contra hereticos edita, et inquisitione diligenti per fratres ordinis Predicatorum et religiosos alios ac clericos seculares in parte tue diocesis jam incepta, effrenata hereticorum apparuit multitudo et credentium erroribus eorundem, qui tamen nec de- nuntiati fuerant, nec specialiter accusati ; cum quibus, quia potius metu pene, ut creditur, quam devotione fidei, sponte errorem proprium confitendo, ad conver- sionem asserunt se paratos, qualiter sit agendum tua devotio requisivit. Licet igitur pestis pravitatis here- tice, quo gravius vineam Domini demolitur, eo amplius sit Deo et hominibus odiosa, ne tamen volentibus ab hujusmodi erroribus resipiscere, laqueum obstinationis perpetue inicere videamur, inquisitioni tue taliter res- pondemus, quod satis tolerari potest, ut sic reverten- tibus post abjuratam heresim penitentia secularis, prout magis vel minus culpe qualitas postulat, injun- gatur. Dat. Perusii, II kalendas maii, ánno nono. »
2537 Eidem, consulenti qualiter agi deberet cum quibusdam haereticis non vere, sed fiete conversis et in abjuratam vel renuntiatam haeresim semel vel pluries relapsis, respondet
illos perpetuo esse carceri retrudendos. — (Rec. 18, f. 18 r^; ann. IX, c. 39.)
Pérouse, 30 avril 1235.
« Eidem. Ex parte tua etc., ut supra, usque : jam in- cepta, quidam heretici sponte converti asserunt se pa- ratos, quorum aliquos in abjuratam alios vero in renuntiatam constat heresim semel vel pluries jam re- lapsos; ex quo verisimiliter presumitur, quod tales non vere, sed ficte potius convertantur; presertim cum qui- dam ipsorum non nisi in foro penitentiali velint alios revelare, dicentes se nolle reos esse homicidii vel ac- tores; cum quibus qualiter agi debeat tua nos duxit devotio consulendos. Nos autem consultationi tue tali- ter respondemus quod predicti, licet sponte redeant ad Ecclesie unitatem , cumr tamen constet eos in heresim, quam detestati fuerant, recedisse, perpetuo sunt car- ceri retrudendi. Dat. Perusii, II kalendas maii, anno nono. »
2533
Archiepiscopo Ardmachano et episcopo Cloinfertensi man- dat quatenus cessionem Hí[ugonis|, Cloniensis episcopi, senio
Pérouse, 27 avril 1235.
confecti et infirmitate gravati, recipiant eique de bonis ec-
Lu. di
43 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. A4 clesiae Cloniensis congrue provideri faciant. — (Rec. 18, Eugenii, Alexandri, Clementis, Coelestini, Innocentii et Ho—
f. 18 r^; ann. IX, c. 40; — Porrnasr 9889.)
« .. archiepiscopo Ardmachan[o] et .. episcopo Cloinfer- tensi. Venerabilis frater noster —. Dat. Perusii, V ka- lendas maii, anno nono. »
2534 Pérouse, 28 avril 1235.
Archiepiscopo Eboracensi postulanti respondet, — si qui- dam rectores parochialium ecclesiarum suae dioecesis in quasi-possessione erant percipiendi decimas de quibusdam terris a religiosis possessis et ad culturam redactis, eo tem- pore quo iidem religiosi obtinuerant privilegium apostolicum super immunitate decimarum de novalibus, — per idem privi- legium [eosdem religiosos] non esse a praestatione decimarum de terris praedictis exemptos. — (REG. 18, f. 18 r^; ann. IX, c. 41.)
« .. archiepiscopo Eboracensi. Exposita nobis tue fra- ternitatis pelitio continebat quod, cum, inter rectores parrochialium ecclesiarum, ex parle una, et religiosos tue diocesis, ex allera, coram te super decimis de ter- ris ab eisdem religiosis possessis et per ipsos ad cultu- ram de novo redactis, quas rectores predicti exigunt ab eisdem, exorta maleria questionis, nominati religiosi privilegium quoddam apostolicum super immunitate decimarum de novalibus eis concessum, per quod su- per hiis se tueri nituntur, in judicio ostendissent, rec- tores prefati in contrarium proposuerunt illud privile- gium eos in hac parte non posse tueri, cum terre predicte, antequam pervenissent ad ipsos et per eos ad culturam redacte fuissent, premissarum ecclesiarum existerent decimales. Quare fuit a nobis ex parte tua humiliter postulatum ut, quid tibi super hujusmodi negolio sit agendum, certificare te per nostras litteras dignaremur. Nos igitur consultationi tue relatione pre- sentium taliter respondemus quod, si rectores predicti in quasi-possessione percipiendi de jamdictis terris de- cimas existebant, eo tempore quo religiosi prefati pri- vilegium obtinuere predictum, per illud a prestatione decimarum de terris prescriptis minime sunt exemptit. Dat. Perusii, IIII kalendas maii, anno nono. »
2535 Pérouse, 3 mai 1235.
Fidelibus christianis notum facit se, ad exemplar Calixti,
1. Il faut sous-entendre, comme sujet de sunt exempli : religiosi.
iidem
norii!, praedecessorum suorum, Judaeis protectionis suae clipeum indulgere, et quaedam statuta in eorum favorem pro- mulgat. — (REG. 18, f. 18 r° ; ann. IX, c. 42; — Moreau 1190, f. 17, ez Raynaldo ; — Porrnasr 9893; — RoDENBERG 638.)
« Fidelibus christianis salutem et apostolicam benedictio- nem. Sicut Judeis non debet esse licentia in synagogis suis ultra quam permissum est lege presumere, ita in hiis que concessa sunt eis, nullum debent prejudicium sustinere. Nos ergo, licet in sua magis velint duritia perdurare quam prophetarum verba et sacrarum Scrip- turarum arcana cognoscere atque ad Christiane fidei et salutis notitiam pervenire, quia tamen defensionem nostram et auxilium postulant et pietatis Christiane mansuetudinem, predecessorum nostrorum felicis me- morie Calixti, Eugenii, Alexandri, Clementis, Celes- tini, Innocentii et Honorii, Romanorum Pontificum, vestigiis inherentes, ipsorum petitionem admittimus eisque protectionis nostre clypeum indulgemus. Sta- tuimus etiam ut nullus Christianus invitos vel nolentes eos ad baptismum per violentiam venire compellat, sed, si eorum quilibet sponte ad Christianos fidei causa confugerit, postquam voluntas ejus fuerit patefacta, Christianus absque aliqua efficiatur calumpnia ; veram quippe Christianitatis fidem habere non creditur, qui ad Christianorum baptisma non spontaneus sed invitus cognoscitur pervenire. Nullus etiam Christianus eo- rum personas sine judicio potestatis terre vulnerare aut occidere vel suas iilis pecunias auferre presumat, aut bonas, quas hactenus in ea in qua habitant re- gione, habuerunt, consuetudines immutare. Preterea in festivitatum suarum celebratione quisquam fustibus vel lapidibus eos ullatenus non perturbet, neque ali- quis ab eis coacta servitia exigat, nisi ea que ipsi pre- leritis facere temporibus consueverunt. Ad hec, ma- lorum hominum pravitati et avaritie obviantes, decernimus ut nemo cemeterium Judeorum mutilare vel minuere audeat, sive obtentu pecunie corpora hu- mata effodere. Si quis autem, hujus decreti tenore cognito, temere, quod absit, contraire temptaverit, honoris et officii sui periculum patiatur aut excommu- nicationis ultione plectatur, nisi presumptionem suam digna satisfactione correxerit. Eos autem dumtaxat hujus protectionis presidio volumus communiri, qui nichil presumpserint in subversionem fidei Christiane.
1. Cf., pour Alexandre III, JAFFÉ-LOE WENFELD 13973; pour Clé- ment III, JarFÉ-LoEWENFELD 16577; pour Innocent III, POTTHAST 834; pour Honorius III, PorrHasT 5616 et PnRESssurTI 866.
45 NEUVIÈME ANNÉE. 46
Dat. Perusii, per manum fratris Joseph, ordinis Flo- rensis, donni Gregorii pape VIIII notarii, V nonas maii, indictione VIII, Incarnationis Dominice anno M°CCXXXV, pontificatus ejusdem donni Gregorii pape anno nono. »
2536
Episcopo Venetensi significat se quoddam statutum, quo in parochialibus ecclesiis Venetensis dioecesis clerici qui in eis pensiones habebant, pleno jure succederent earum personis decedentibus, abrogare, eique mandat quatenus easdem eccle- sias, cum vacaverint, personis idoneis conferat. — (Rec. 18, f. 18 v^; ann. IX, c. 43; — Moreau 1190, f. 21.)
Pérouse, 4 mai 1235.
« .. episcopo Venetensi. Ex parte tua nobis extitit inti- matum quod, cum bone memorie .. predecessor tuus et capitulum Venetense, metropolitani loci accedente consensu, statuisse dicantur ut clerici in parrochiali- bus ecclesiis diocesis Venetensis pensiones habentes ecclesiis ipsis impositas, contra Lateranensis statuta concilii, decedentibus earum personis succedant in earum regimine : tu, occasione statuti hujusmodi, va- cantibus ecclesiis ipsis non potes de personis idoneis, prout ad tuum spectat officium, providere, hiis qui pensiones in ecclesiis ipsis obtinent, tibi se opponenti- bus in hac parte. Unde nobis humiliter supplicasti ut, cum Lateranense concilium interdicat ne quis in frau- dem de proventibus ecclesie, que curam debet habere proprii sacerdotis, pensionem alii quasi pro beneficio conferre presumat, et in Ecclesia Dei future succes- sionis expectatio sit penitus interdicta, ne desiderare quis mortem proximi videatur, in cujus locum vel be- neficium se crediderit successurum, tibi super hoc dignaremur misericorditer providere. Ideoque manda- mus quatenus, si est ita, statuto non obstante predicto, quod decernimus non servari, easdem ecclesias, cum eas vacare conligerit, prout ad tuum spectat officium, personis idoneis conferre procures, et nichilominus prefatas ecclesias ad pensiones hujusmodi denunties non teneri. Dat. Perusii, IIII nonas maii, anno nono. »
2537 Abbatissae monasterii Sanctae Mariae et Sancti Apolli- naris extra Portam Romanam Mediolanensis, ejusque soro- ribus tam praesentibus quam futuris religionem professis, signifieat se idem ipsarum monasterium, extra Portam Ro- manam, juxta fossatum civitatis Mediolanensis, construc- ium, sub beati Petri et sua protectione suscipere; ipsarum
Pérouse, 5 mai 1235.
privilegia et possessiones, et praesertim omnes libertates et immunitates a [Guillelmo] , archiepiscopo Mediolanensi, ip- sis concessas confirmat; una libra cerae annuatim Camerae Apostolicae ad indicium hujus libertatis persolvenda; inserto sub sua bulla praedicti Guillelmi, archiepiscopi Mediolanen- sis, litterarum, absque signo chronologico, tenore. — (Rec. 18, f. 18 v*; ann. IX, c. 44; — Porrnasr 9894.)
« .. abbatisse monasterii Sancte Marie et Sancti Apolli- naris extra Portam Romanam Mediolanen[sis], ejusque so- roribus tam presentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum. Religiosam vitam etc. —. Dat. Perusii, per manum fratris Joseph, ordinis Florensis, donni Gregorii pape noni notarii, III nonas maii, indic- tione VIIT, Incarnationis Dominice anno M°CC°XXXV, pontificatus vero ejusdem donni Gregorii pape anno nono. »
2538
Episcopo Praenestino mandat quatenus Florentinos, Senen- ses ac Urbevetanos ad pacem ineundam censuris ecclesiasticis adigat. — (Rec. 18, f. 19 r^; ann. IX, c. 45; — Moreau 1190, f. 23; ibid., f. 265, ex cod. Ottobon. 1625; — PorrHasr 9895.)
Pérouse, 7 mai 1235.
'« .. episcopo Penestrino. Uno ex septem —. Dat. Pe- rusii, nonis maii, anno nono. »
2539 (1235 2]
P., dieto Apaloccli, servienti. Camerae Apostolicae, teni- mentum quod Aldan[a], uxor Jacobi Mancini de Frusinone, ab Ecclesia Romana tenuerat, eidem P. a nobili viro J. de Judice et Oddone, dicto Bello, quondam balivis castri ejus- dem, cum quibusdam aliis excagentiis [seu excadentiis] assi- gnatum, pro quibus una libra cerae Camerae Apostolicae
annis singulis persolveretur, in directum feudum concedit. — (REG. 18, f. 19 v° ; ann. IX, c. 46.)
« P., dicto Apaloccli, servienti Camere nostre. Sedes Apostolica, pia —. »
2540 Pérouse, 8 mai 1235. Episcopo Lingonensi, intimanti quod in ipsius dioecesi quaedam domus hospitales existebant, in quibus viri cum mulieribus habitantes, sub quodam religionis velamine, licet nullam assumpserint de religionibus approbatis, vitam duce- bant Deo et hominibus displicentem et pessimi exempli, man- dat quatenus, personaliter accedens ad loca et corrigens ibi-
AT REGISTRES DE GRÉGOIRE IX.
dem corrigenda, unum vel plures de ordinibus approbatis, prout singulis locis expedire viderit, in eis de cetero statuat observari, viros et mulieres nolentes ordines ipsos suscipere exinde penitus amovendo, ita quod, viris a mulieribus sepa- ratis, in uno hospitali mulieres, et in alio viros seorsum fa- eiat habitare, bona communia inter eos, secundum jura com- petentia, aequali distribuens portione. — (REG. LATE ann. IX, c. 47; — Moreau 1190, f. 27.)
« .. episcopo Lingonensi. Ex parte tua —. Dat. Perusii, VIII idus maii, anno nono. »
2541 Pérouse, 14 mai 1235.
Abbati et conventui monasterii Sancti Augustini Cantua- riensis significat se, ad instar Lucii [III] papae !, prohibere ne quis ipsorum monasterium, ad dispositionem Sedis Apos- tolicae pertinens, vel monachos ejus, aliqua sententia gravare, vel eeclesias, clericos aut homines ipsorum, contra indulta eis a Sede Apostolica privilegia, interdicere vel excommu- nicare praesumat. — (REG. 18, f. 20 r^; ann. IX, c. 48.)
« .. abbati et conventui monasterii Sancti Augustini Cantuariensis. Quanto monasterium vestrum —. Dat. Perusii, II idus maii, anno nono. »
2542 Pérouse, 14 mai 1235.
Sancti Vincentii et Sancti Arnulfi abbatibus, et W., archi- diacono Metensibus, mandat quatenus Spirensem episcopum, adeo debitis gravatum, quod verendum esset ne Spirensis ec- clesia tota usurarum voragine absorberetur, — praesertim cum redditus et proventus episcopales in tantum essent tenues et exiles, quod ex eis non posset creditoribus satisfieri nec eidem episcopo necessaria ministrari, — cui episcopo papa coneesserat ut ipse beneficia quae ante electionem de ipso fac- tam habuerat, quorum proventus, sieut dicebatur, centum marcarum valentiam vix excedebant, libere posset retinere, — non permittant super beneficiis ipsis ab aliquibus indebite molestari. — (REG. 18, f. 20 r°; ann. IX, c. 49.)
« .. Sancti Vincentii et .. Sancti Arnulfi abbatibus, et
W., archidiacono Metensi(bus]. Etsi libenter petenti- bus —. Dat. Perusii, II idus maii, anno nono. »
2543 Pérouse, 15 mai 1235.
Venetensi et Trecorensi archidiaconis et magistro Ivoni,
1. Cf. JarrÉ-LoewENFELD 14662 (4 mai 1182).
48
canonico Venetensi, mandat quatenus, — cum Sabinensi episcopo, quem ipse papa archidiacono Corisopitensi, epis- copi Corisopitensis, et L., monasterii Sancti Wingaloi, Cori- sopitensis dioecesis, procuratoribus, apud Sedem Apostoli- cam constitutis, et super obedientia, reverentia, subjectione, procuratione et visitatione volentibus litigare, concesserat auditorem, et coram quo propositum fuerat quod dictum mo- nasterium, in Corisopitensi quidem dioecesi constitutum, tanto tamen tempore fuerat archiepiscopo et ecclesiae Turo- nensibus immediate subjectum, quod contra eumdem Coriso- pitensem episcopum in omnibus juribus episcopalibus et sin- gulis praescriptione legitima tutum erat, non potuisset fieri super his plena certitudo, — admissis positionibus et res- ponsionibus, probationes quas utraque pars super articulis quos ipsis sub bulla sua papa mittit interclusos, duxerit pro- ducendas, infra quatuor menses recipiant, eas sub sigillis ipsi papae transmissuri, praefigentes partibus terminum com- petentem peremptorium, quo per se vel per procuratores apostolico conspectui se repraesentent. — (Rec. 18, f. 20 r^; ann. IX, e. 50; — Moreau 1190, f. 28.)
« .. Venetensi et .. Trecorensi archidiaconis, et magis- iro Ivoni, canonico Venetensi. Dilectis filiis .. archidia- cono —. Dat. Perusii, idibus maii, anno nono. »
2544 Pérouse, 11 mai 1235.
Sanctae Crucis et de Lilinfelt (— Lilienfeld) abbatibus, et praeposito Nuemburgensi, Pataviensis dioecesis, scribit de nefandis excessibus a D., monacho monasterii Sanctae Ma- riae Scottorum Viennensis, in eodem monasterio patratis, eisque mandat quatenus, ad idem monasterium accedentes, eumdem D. ab ejus regimine, quod indignus usurpaverat, amoventes, ea quae per ipsum de bonis ejusdem monasterii alienata vel distracta invenerint, ad jus et proprietatem ip- sius revocent, et faciant dicto monasterio de persona idonea per electionem canonicam provideri. — (Rec. 18, f. 20 v*; ann. IX, c. 51; — Porrnasr 9900 *.)
« .. Sancte Crucis et .. Lilinfelt abbatibus, et .. preposito Nuemburgensi, Pataviensis diocesis. Ex parte dilectorum filiorum .. prioris et conventus monasterii Sancte Ma- rie Scottorum Viennensis, ad nos, sicut asserunt, nullo medio pertinentis, Pataviensis diocesis, fuit propositum eoram nobis quod D., ipsius monasterii monachus, eis cenantibus, quosdam laicos conductos. pretio introduxit in refectorium eorundem; qui quos- dam ex fratribus, evaginatis gladiis, nequiter, Dei ti- more postposito, verberatos carcerali custodie manci- parunt, et cameram quondam ipsorum abbatis hostiliter invadentes, eum ex illa per capillos turpiter ejecerunt; quem tandem dictus D., cum tantam comi-
abc MANS Rs VV 1°, 6: il
AQ NEUVIÈME ANNÉE. 50
sisse nequitiam et adicere graviores sibi licitum exti- maret, secundo in dictum refectorium, cenantibus mo- nachis, irruens, vehementer in .. cantorem ejusdem monasterii injectis manibus violentis, cum quatuor monachis alligavit, angustie custodie carcerali ipsos affligi faciens, quasi arbitraretur fore vitium quod omitteret de sevitia tyrannorum. Ad hec, abbate jamdieto viam universe carnis ingresso, prefatus D., quasi cupidus, ut multiplicatis malitiis reputetur in summo positus pravitatis, ejusdem monasterii regi- men, fultus potentia laicali, sibi temere usurpare pre- sumens, quosdam ex fratribus memoratis, nequitie sue consentire nolentes, post appellationem ad nos in- terpositam, a monasterio reppulit, et quendam ex ipsis coram altari, quasi extra mentem positus, immaniter verberavit. Quid ultra? ipse tanquam perditionis filius, fructui penitentie factus omnimodis alienus, pro hu- jusmodi excessibus excommunicatione ligatus, cele- brare divina, vel, quantum in eo est, prophanare potius non formidans, in anime sue periculum et scandalum plurimorum, per sigillum conventus, quod falsasse dicitur, monasterium debitis obligavit, pos- sessiones, vineas, redditus et alia ipsius bona taliter consumendo, quod ipsum, olim spiritualium et tem- poralium ubertate decorum, ad illum inconvenientie statum deduci dinoscitur, ut preripi a confusione non valeat, nisi nostre sibi provisionis remedio succurra- tur. Nos igitur, nolentes tante pravitatis cumulum sine correctionis studio preteriri, ne, si forte illam pu- nire negligimus, nos ad notam aliquibus offeramus, mandamus quatenus, personaliter accedentes ad lo- cum, inquisita super premissis et aliis, que suspendi silentio reverentia suggerit honestatis , diligentius ve- ritate, si rem inveneritis ita esse, sepedictum D. ab ejusdem monasterii regimine amoventes, invocato ad hoc, si opus fuerit, auxilio brachii secularis, ea que per ipsum de bonis illius alienata inveneritis illicite vel distracta, ad jus et proprietatem ipsius legitime revocetis , facientes dicto monasterio de persona ido- nea, que tanlo congruat oneri et honori, per electio- nem canonicam provideri; contradictores etc. Quod si non omnes etc. Dat. Perusii, V idus maii, anno nono. »
2545 Pérouse, 9 mai 1235. Episcopo Florentino mandat quatenus sententiam latam ab Ae[gidio], Sanetorum Cosmae et Damiani diacono cardinali, — sententiam alteram a S[inibaldo], tituli Saneti Laurentii in Lucina presbytero eardinali, latam confirmante, — in eausa GRÉGOIRE IX, t. II.
matrimoniali inter B. Vinciguerrum, civem Florentinum, et A., uxorem ejus, exorta, faciat observari. — (REG. 18, f. 20 v^; ann. IX, c. 52.)
« .. episcopo Florentino. Inter dilectum filium B. Vin- ciguerrum, civem Florentinum, et A. mulierem matri- moniali questione suborta, nos causam ipsam dilecto filio Juliano, subdiacono nostro, et venerabili fratri nostro .. episcopo et Jacobo, canonico Pistoriensibus.
duximus committendam !. Predicto vero episcopo com-
mittente Jacobo, Pistoriensi canonico, vices suas, et coram eo et dicto Juliano dicto B. per procuratorem suum petente pronuntiari contractum inter eos matri- monium nullum esse penitus, quod , ut dicebat, spiri- tualis cognatio impedivit, ac lite per procuratorem
ipsius A. legitime contestata, prefati judices, cognitis
cause meritis, diffinitivam pro eadem muliere senten- tiam protulerunt, ipsam ab impetitione partis alterius absolventes; a qua pars adversa vocem ad nos appella- lionis emittens, appellationis sue causam venerabili fratri nostro .. archiepiscopo Pisano, .. abbati Sancti Bartholomei et .. priori Sancti Thome, Pistoriensis diocesis, obtinuit ab Apostolica Sede committi. Cum autem idem archiepiscopus, cognitioni cause interesse non valens, eisdem abbati et priori vices suas super hoc totaliter commisisset, ipsi, auditis hinc inde pro- positis, parte mulieris absente, latam pro ea contra dictum B. sententiam irritarunt , utrique contrahendi licentiam concedentes, eandem mulierem et Ç., procu- ratorem ejus, in triginta duabus libris, expensarum nomine, parti alteri nichilominus condempnando. Cumque causam ipsam, ad nos per appellationem de- latam , dilecto filio nostro S., tituli Sancti Laurentii in Lucina presbitero cardinali, commiserimus audiendam, partibus in ejus presentia constitulis, R., procurator mulieris ejusdem, petiit cassari latam in eam senten- tiam, seu cassam et irritam nuntiari, et ministrari sibi alimenta necessaria, tam pro tempore preterito quam futuro, ex quo videlicet extra domum extitit viri sui, que centum et triginta libras Lucen[sium] extimabat. Lite vero coram cardinali predicto super premissis le- gilime contestata, et auditis quecunque partes volue- runt proponere coram eo, idem cardinalis, habito pru- dentum consilio, receptoque a nobis de sententia proferenda mandato, latam contra dictam mulierem a
1. Le ms. portait primitivement le texte suivant : « Juliano, subdiacono nostro, et Jacobo, canonico Pistoriensi, duximus committendam, coram quibus dicto B. » Il y a deux corrections marginales.
5l REGISTRES DE
supradielis abbate et priore sententiam, in eo quod sententiam priorum judicum infirmarunt et utrique dederunt nubendi licentiam, per diffinitivam senten- tiam irritavit, eundem B. in quinquaginta quatuor libris Pisanorum pro alimentis mulieri sepedicte con- dempnans. Et licet ab eadem sententia ad nos fuerit appellatum, dilectus tamen filius noster E., Sanctorum Cosme et Damiani diaconus cardinalis , a nobis super hoc datus auditor, ipsam sententiam confirmavit. Nos igitur, sententiam cardinalis ejusdem ratam habentes, inandamus quatenus ipsam provide latam facias per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, firmiter observari. Dat. Perusii, VII idus maii, anno nono. »
2546
Regem Tunici rogat ut Johannem, ministrum ordinis Mi- norum de Barbaria, et ejusdem Johannis socium, ad ipsum regem destinatos, benigne recipiat. — (REG. 18, f. 21 r’; ann. IX, e. 52; — Moreau 1190, f. 30; cf. ibid., f. 20; — PorrHasr 9901; — RopENnBEna 639.)
Pérouse, 15 mai 1235.
« .. regi Tunici. Nobilitatis tue litteris debita beni- enitate receptis, et earum diligenter inspecto tenore, ea que dilecti filii nobilis Oddo Adelardi, vir providus et discretus, tibique fidelis ac in commissis a te prudentie sue negotiis studiosus, et Symon Mele, cives Januen- ses, in nostra presentia retulerunt, diligenter audivi- mus, tue devotionis affectum acceptum et placitum re- putantes. Verum, cum super hiis que fuere proposita, tractatus sollempnior exigatur, dilectum filium fratrem Johannem, ministrum ordinis Minorum de Barbaria, et .. fratrem ejusdem ordinis, quos benigne recipias et pertractes, ad tuam presentiam duximus destinandos. Dicto quidem fratri J. super hiis que tibi ex parte nostra retulerit, fidei plenitudinem largiaris. Dat. Perusii, idibus maii. anno nono. »
7547
Pérouse, 15 mai 1235. Eidem eadem scribit, omissis in fine verbis : « Dieto qui- dem fratri Johanni ete., largiaris. » — (Rec. 18, f. 21 1"; ann. IX, c. 54.)
« Eidem. Nobilitatis tue litteris etc., ut supra,
[usque :] duximus destinandos. Dat. ut supra. »
2548 Pérouse, 4 mai 1235.
Dervensis monasterii et Sancti Dionysii Remensis abbati-
GRÉGOIRE IX. 52
bus, et magistro G. de Lauduno, canonico Remensi, diversa dat mandata super reformatione monachorum ordinis Nigri, super convocatione generalis capituli abbatum et priorum ejusdem ordinis Remensis provinciae celebrandi, et super ob- servatione quorumdam statutorum quae ad ipsos sub sua bulla mittit interelusa. — (REG. 18, f. 21 1^; ann. IX, c. 55; — Moreau 1190, f. 19; — cf. Porrnuasr 9946.)
« .. Dervensis monasterii , Cathalaunensis diocesis , et .. Sancti Dionisii Remensis abbatibus, et magistro G. de Lau- duno, canonico Remensi. In medio Ecclesie vinea Domini sabaoth , videlicet religio Nigri ordinis, quasi Paradi- sus, Domini dextera divina plantata, sub primis ordinis patribus laudabiliter pululavit et palmites suos exten- dit a mari usque ad mare et a flumine usque ad ter- minos orbis terre!; sed nune, quod non absque amari- tudine mentis audivimus et referimus cum dolore, in aliene vitis amaritudinem est conversa. Adeo enim eam hucusque sunt feroces bestie demolite, quod nec latratu canum nec custodis astutia diligentis potuit hactenus ab eorum morsibus liberari. Ecce, quod, Deo teste, libenter subticere vellemus, doloris vehementia el urgens necessitas dicere nos compellunt, videlicet quod eadem religio, que, sicut ager plenus cui bene- dixit Dominus, flores honoris et fructus afferre consue- verat honestatis, iniquitale ipsorum velut ex adipe pro- deunte, spinas et tribulos germinavit?, et fructifere arbores, luxuriantes in folia, fructus nullos attulere, vel raros, nec produxit uvas precoquas, sed labruscas, quasi sentina facta omnium vitiorum; propler quod nobis et universis qui eundem ordinem sunt professi, non modicum est verendum ne viri Ninivite, cum ipsis surgentes in judicio, eos dampnent, quia, cum illi pe- nitentiam egissent in predicatione Jone 3, isti non sci- derunt hactenus corda sua, nec ad mandatum nostrum, sepius repetitum, a viis suis pessimis recesserunt, sed, prevaricationes prevaricationibus apponentes, omnes, tam prelati quam subditi, a disciplinis regularibus de- clinarunt, omnesque inutiles sunt effecti, et vix inve- nitur in eis qui bonum faciat, eo quod sit languidum omne caput et omne cor merens , et a planta pedis us- que ad verticem in eis sanitas non existat; propter quod transeuntes et ipsorum videntes ienominiam, deri- serunt sabb[at]a eorundem *. Unde vereri cogimur quod non sit declinatio mortis eorum, in quorum plaga, dis- cussa diutius, non invenimus firmamentum 5. Ne igitur
1MECCLI, SIUE:
2. GEN., III, 18.
SX MATUIHORSIITATCEISGCEESIESOS 4. THREN, LT.
DPSAL ENST
(93 NEUVIÈME ANNÉE. 54
255 Pérouse, 18 mai 1235.
Sedes Apostolica, pia mater, que infirmatur cum infir- mantibus, materna viscera deponere videatur, licet plaga hujusmodi quodammodo desperabilis sit effecta, scientes tamen quod non est abbreviata manus Domini !, ut sanare non possit, adhuc curationi ejus duximus in- sistendum. Ideoque mandamus quatenus, ad locum aliquem ad hoc aptum hoc anno convocantes capitulum, abbates et priores non habentes abbates proprios, tam exemptos quam non exemptos, Remensis provincie, qui non consueverunt hujusmodi celebrare capitulum, ve- nire ad illud, dummodo non sint impedimento canonico prepediti, quorum etiam si qui fuerint impediti taliter, aliquos pro se mittant, monitione premissa, per censu- ram ecclesiasticam, submoto cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, compellatis, et, advocatis caritative duobus Cisterciensis ordinis vicinis abbati- bus, procedatis in celebratione capituli, Deum habentes pre oculis, juxta constitutionem concilii generalis, eadem censura facturi statuta que vobis sub bulla nostra mittimus interclusa, et que in eodem capitulo fuerint ordinata, firmiter observari, ac reddituri Do- mino, in cujus conspectu omnia nuda sunt et aperta, in extremo die districti examinis, rationem, si omnem sollicitudinem et diligentiam que in hoc adhibende fuerint, neglexeritis adhibere. Et, ut que statuta fuerint, magis teneantur memoriter et serventur, volumus et mandamus ut hujusmodi capitulum annis singulis ce- lebretur, concessa eis qui ad presidendum futuris capi- tulis fuerint ordinati, convocandi abbates et priores predictos et cogendi rebelles, appellatione remota, simili potestate. Quicquid autem super premissis fac- tum fuerit, et qualiter per visitatores qui fuerint in proximo deputati capitulo, in monasteriorum visita- lione, correctione ac reformatione processum, et que reformanda et corrigenda relata extiterint in capitulo subsequenti, nobis plene ac fideliter rescribatis. Quod si non omnes etc. Dat. Perusii, IIII nonas maii, anno nono. »
2549 = Statuta monachorum Nigrorum. — (Rec. 18, f. 21 v'; ann. IX, c. 56; — cf. ann. X, c. 312.)
« De statutis monachorum et monialium Nigri ordinis. In primis statuimus quod?... »
IIS EDS I 2. Le texte de ces statuts, tel qu'il se trouve inséré à cet en- droit du Registre de la IX* année, est annulé par un vacat.
Decano Parisiensi, et Ha[i]merico et Johanni [de Monte Mirabili], arehidiaconis Parisiensibus, causam quae inter Hugonem , canonicum de Campellis in Bria, tunc officialem Cathalaunensem , et Alex[andrum], canonieum Sanctae Tri- nitatis Cathalaunensis, vertebatur, super quadam praebenda in Cathalaunensi ecclesia vacante, ad quam pars Cathalau- nensis capituli dictum Hugonem, pars altera dietum Alex[an- drum] elegerant, terminandam committit. — (Rec. 18, f. 24 r^; ann. IX, e. 57; — cf. supra, n° 2378.)
« .. decano, Hamerico et Johanni, archidiac[onis] Pari- siensibus. Sua nobis .. decanus et capitulum Cathalau- nensis ecclesie petitione monstrarunt quod. cum ipsi ad eligendum canonicum ad quandam prebendam va- cantem in eadem ecclesia, prout moris est, in capitulo convenissent, tandem, ipsisin unum nequeuntibus con- cordare, quedam pars ipsius capituli magistrum Hugo- nem, canonicum de Campellis in Bria, tunc officialem, reliqua vero Alex(andrum], canonicum Sancte Trinita- tis Cathalaunensis, in discordia elegerunt. Et cum utraque pars electionem suam diceret esse canonicam. et ab electoribus ne quid contra electiones hujusmodi temptaretur, fuisset ad Sedem Apostolicam appellatum. idem Hugo per St[ephanum], quondam decanum ipsius ecclesie, ac quosdam alios adherentes eidem, se in ipsa tanquam canonicum contra justitiam institui pro- curavit, in partis alterius prejudicium et gravamen; preterea, falso nobis sugzerens se canonice ad preben- dam eandem electum, et quod Alex[ander] Sancte Tri- nitatis et quidam alii canonici ecclesie memorate se institutioni sue contra justitiam opponebant, super hoe contra eos ad P. Stampensem, archidiaconum Seno- nensem, non habita de supradictis appellationibus mentione, nostras litteras reporlavit; quarum auctori- tate in quosdam eorum obtinuit excommunicationis sententias promulgari. À quo dictus Alex[ander] pro jure suo ad Apostolicam Sedem appellans, super appel- latione sua nostras ad .. decanum Trecensem et ejus conjudices litteras impetravit. Ceterum idem Hugo et dictus Alex[ander], facientes eosdem per plures apos- tolicas litteras et illam generalem clausulam quidam alii coram diversis judicibus et subdelegatis ipsorum ad diversa loca citari, ipsorum quosdam, cum ad tot judicia non sufücerent, fecerunt excommunicationis innodari sententia et excommunicatos publice nuntiari. Cumque dictus archidiaconus Senonensis sacerdotibus civitatis Cathalaunensis et quibusdam de canonicis ecclesie predicte mandaverit ut latas ab eo excommuni- cationum sententias facerent observari, aliis nichilo-
55 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 56
minus injungendo ut, si hoc facere forte negligerent, excommunicarent eosdem, G., canonicus Virdunensis, coram quo quidam de canonicis ipsis memoratum H. super quadam summa pecunie auctoritate nostra con- venerat, dictis sacerdotibus et canonicis districte pro- hibuit ne mandatis parerent ipsius, nec observarent latas excommunicationis sententias ab eodem; sicque nonnulli canonicorum et sacerdotum ipsorum, cum contrariis non possent parere mandatis, ab utrisque judicibus excommunicationis sententia sunt astricti ; propter quod in eadem ecclesia divina officia minime celebrantur. Fuit igitur nobis humiliter supplicatum ut super hoc providere paterna sollicitudine dignaremur. Quocirca mandamus quatenus, si premissis veritas suffragatur, sufficienti a predictis excommunicatis super hiis pro quibus excommunicati habentur, cautione re- cepta, impendatis eis juxta formam Ecclesie absolutio- nis beneficium ad cautelam, ac postmodum, facientes vobis tam predictas litteras quam alias super hoc nuper ad te, fili J. archidiacone, et conjudices tuos ab eodem capitulo impetratas, nec non processus per eas habitos exhiberi, et super principali legitime procedentes, cau- sam ipsam, si de partium voluntate processerit, fine canonico terminetis, facientes etc. Alioquin eam suf- ficienter instructam —. Dat. Perusii, XV kalendas junii, anno nono. »
2551
Pérouse, 16 mai 1235.
Decano Rothomagensi et fratri Alex[andro] de Noioun [2 de Noviomago ?], ordinis Praedicatorum, Rothomagi com- moranti, — abbate monasterii Saneti Audoeni Rothomagensis supplieante ut nonnulli ejusdem monasterii monachi qui, ipsi abbati obedire et regulariter vivere simulantes, occultis inter se machinationibus se colligabantur, et, paci et quieti ejusdem monasterii subdolas parantes insidias, dissensiones et schismata excitabant et nutriebant in eodem, in aliis mo- nasteriis sui ordinis, videlicet sancti Benedicti, collocaren- tur, aliis bonis viris in eorum locis auctoritate apostolica in- stituendis, — mandat quatenus super hoe veritatem inquirant et quod eidem monasterio viderint expedire, ordinent. — (Rec. 18, f. 24 ^; ann. IX, c. 58.)
« .. decano Rothomagensi et fratri Alex[andro] de Noioun, ordinis fratrum Predicatorum , Rothomagi com- moranti. Exhibita nobis dilecti —. Dat. Perusii, XVII kalendas junii, anno nono. »
2552 Pérouse, 4 mai 1235.
Abbati Sancti Jacobi Leodiensis, nec non et decano et
scholastico Coloniensibus eadem seribit quae supra (sub nu- mero 2548) Dervensis monasterii et Sancti Dionysii Remen- sis abbatibus, et magistro G. de Lauduno, canonico Remensi, super reformatione monachorum ordinis Nigri. — (REc. 18, f. 24 v*; ann. IX. c. 58 bis.) »
« .. abbati Sancti Jacobi Leodiensis, .. decano et .. sco- lastico Coloniensibus. In medio Ecclesie etc., ut supra, in LV littera, usque in finem. »
2553. — [n eundem modum .. abbati Sancti Mansueli Tul- lensis, .. priori de Prato et magistro J. de Maderiis, canonico Virdunensi.
2554. —In eundem modum .. Cormeriacensi! et .. Vada- censi abbatibus, Turonensis et Cenomanensis diocesum, el magis- tro Martino, archidiacono Turonensi, in provincia Turonensi.
2555. — In eundem modum .. abbati Sancti Dionisii, .. de- cano et Johanni, archidiacono Parisiensibus , in provincia Seno- nensi.
2556. — In eundem modum .. abbati Belle Ville, .. priori Vallis Scholarium el .. decano Belnensi, Lugdunensis, Lingonen- sis el Eduensis diocesum, in provincia Lugdunensi.
255%. — [n eundem modum .. abbati Dolensi, Bituricensis diocesis, .. decano Lemovicensi et .. priori de Salis Bituricen[si], in provincia Dituricensi.
2558.— Ineundem modum .. abbati Beccensi?, .. priori Sancte Barbare, Rothomagensis et Lexoviensis diocesum, et .. archidiacono Rothomagensi, in provincia Rothomagensi. (Porrnasr 9946.)
22359 Pérouse, 18 mai 1235. À Decano Parisiensi, et Johanni de Monte Mirabili et Haime- rico, archidiaconis Parisiensibus, mandat quatenus statuant super excommunieationis sententiis in Joffridum de Grandi Prato, Cathalaunensem canonieum, promulgatis, occasione causae quae inter Alex[andrum], Sanctae Trinitatis Catha- launensis canonicum , et Hugonem , canonicum de Campellis in Bria, tunc officialem Cathalaunensem, super quadam prae- benda in Cathalaunensi ecclesia vacante, vertebatur. — (Rec. 18, f. 25 1^; ann. IX, c. 59; — cf. supra, n° 2550.)
« .. decano, Johanni de Montemirabili et Haim{erico], archidiacon[is] Parisiensibus. Exposita nobis dilecti filii Joffridi de Grandi Prato, canonici Cathalaunensis, pe- titio continebat quod, dudum prebenda quadam in ec- clesia Cathalaunensi vacante, et votis canonicorum in diversa divisis, quidam ipsorum Alex[andrum], cano- nieum Sancte Trinitatis Cathalaunensis, reliqui vero magistrum Hugonem, canonicum de Campellis in
1. Ms. : Cameracensi. 2. Ms. : Bertensi.
296
1
57 NEUVIÈME ANNÉE. 58
Bria, Parisiensis diocesis, tunc officialem Cathalau- nensem, ad prebendam hujusmodi elegerunt, tam eleetoribus quam electis ad Sedem Apostolicam appel- lantibus, ne quid contra electiones easdem continge- ret attemptari. Cumque dictus officialis, asserens quod predictus A. et electores sui ejus institutioni se contra justitiam opponebant, nostras ad P. Stampensem, ar- chidiaconum Senonensem, super hoc contra eos in simplici forma litteras impetrasset, idem archidiaco- nus, proponente officiali prefato memoratum Joffri- dum manus in eum temerarias injecisse, de facto, cum super hoc jurisdictionem aliquam non haberet, tulit in ipsum excommunicationis sententiam, et ex- communicatum fecit eum publice nuntiari. Officialis preterea supradictus per diversas commissiones super injuriis, pecunia et rebus aliis a Sede Apostolica im- petratas, coram diversis judicibus fecit eundem J. ma- litiose ad diversa loca citari, et in eum tam ab ipsis judicibus vel eorum aliquibus, quam a dicto archidia- cono promulgari , ut dicitur, excommunicalionum sen- tentias, ut, fatigatus laboribus et expensis, a prosecu- lione negolii desistere cogeretur. Quare fuit nobis humiliter supplicatum ut providere super hoc de be- nignitate Sedis Apostolice dignaremur. Cum igitur jamdictum J., apud Sedem Apostolicam existentem, per dilectum filium nostrum E[gidium], Sanctorum Cosme et Damiani diaconum cardinalem, absolvi fece- rimus ad cautelam, recepta prius ab eo tam juratoria quam. pignoralieia cautione, proventibus ville sue de Chavieres et prebende quam in ecclesia Cathalau- nensi obtinet, nobis loco pignoris obligatis, ut, si constiterit eum rationabiliter fuisse ligatum, super hiis pro quibus fuerunt in eum dicte excommunicatio- num sententie promulgate, mandato nostro parebit, mandamus quatenus, facientes vobis contra eum ob- tentas litteras et processus per eas habitos exhiberi, quod canonicum fuerit, appellatione postposita, sta- 1uatis —. Dat. Perusii, XV kalendas junii, anno nono. »
2560 Pérouse, 16 mai 1235.
Episeopo Vicensi, priori fratrum ordinis Praedicatorum in Barehinon[e], et fratri G. de Barbarano, ejusdem ordinis, committit inquisitionem faciendam in locis religiosorum "Terraeonensis provinciae de quibus aliqua esset haereticae pravitatis suspieio exorta; neque ordini, neque sexui vel aetati deferant, et rigide corrigenda et reformanda reforment et corrigant. — (Rec. 18, f. 25 r^; ann. IX, c. 60.)
« .. episcopo Vicensi, .. priori fratrum ordinis Predica-
lorum in Barchinon[e], et fratri G. de Barbarano, ejusdem ordinis. Vocem lamenti grandis —. Dat. Perusii, XVII kalendas junii, anno nono. »
2561 Pérouse, 18 mai 1235.
Episcopo Parmensi mandat quatenus habeat diligentem euram ne fratres Militiae Jhesu Christi Parmenses ad prae- standa illicita juramenta vel inviti ad injustum proelium contra fideles accedere compellantur, aut ipsi et uxores eo- rum specialibus et gravioribus quam alii sui compares gra- ventur exactionibus et colleetis. — (REG. 18, f. 25 v*; ann. IX, e. 61; — Porrnasr 9911.)
« .. episcopo Parmensi. Quos pietate sua —. Dat. Pe- rusii, XV kalendas junii, anno nono. »
2562 Pérouse, 18 mai 1235. Jordanum, generalem ministrum ordinis fratrum Praedi- catorum, hortatur ut fratres Militiae Jhesu Christi Parmen- ses per se ac fratres suos sacris disciplinis instruere studeat et ad charitatis observantiam efficaciter animare. — (Rec. 18, f. 25 v°; ann. IX, c. 62; — Porruasr 9910.)
« Fratri Jordano, generali ministro ordinis fratrum Pre- dicatorum. Experimentis multiplicibus informati —. Dat. ut supra. »
2563 Pérouse, 18 mai 1235. Fratres Militiae Jhesu Christi Parmenses cum omnibus ipsorum bonis sub beati Petri et sua protectione suscipit. — (Rec. 18, f. 25 v*; ann. IX, c. 63; — Porrnasr 9909.)
« Fratribus Militie Jhesu Christi Parmensibus. Sacro- sancta Romana Ecclesia —. Dat. ut supra. »
2564 Pérouse, 18 mai 1235.
Eisdem et eorum servientibus, qui, laborem pro defensione eatholicae fidei et ecclesiasticae libertatis, nee non pro eccle- siarum, monasteriorum, hospitalium et omnium religiosorum locorum, ecclesiasticarum quoque personarum eujuseumque ordinis, pupillorum et viduarum defendenda justitia assu- mentes, calicem biberint passionis, omnium peecatorum suo- rum de quibus vere contriti et confessi fuerint, veniam indul- get. — (REc. 18, f. 25 v^; ann. IX, c. 61; — Porrnasr 9912.)
« Eisdem. Est angelis ad —. Dat. ut supra. »
59 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 60
2565 Pérouse, 18 mai 1235. Eisdem indulget ut ipsi et ipsorum uxores tempore gene- ralis interdicti possint in ecclesiis non interdictis audire di- vina et recipere alia ecclesiastica sacramenta. — (REG. 18, f. 25 v^: ann. IX, c. 65; — Porrnasr 9921 ! ; cf. ibid., post 9914.)
« Eisdem. Devotionis vestre precibus —. Dat. ut supra. » 2566 Pérouse, 19 mai 1235.
Universis abbatibus et conventibus ordinis Cisterciensis ad quos litterae istae pervenerint, — cum, non obstante prohi- bitione Honorii papae tertii, quosdam de ordine fratrum Mi- norum ad ordinem Cisterciensem, sine mandato apostolico, admisissent, — mandat quatenus, fratres eosdem ad sui re- sumptionem habitum remittentes, de cetero nullum ex ipsis, praetextu indulgentiae alieujus, nisi prius Sedis Apostolicae vel ministri praedicti ordinis Minorum petita fuerit et ob- tenta licentia, recipere praesumant. — (Rec. 18, f. 25 v^; ann. IX, e. 66; — Porrnasr 9915.)
« Universis abbatibus et conventibus ordinis Cisterciensis ad quos litlere iste pervenerint. Quo vos in —. Dat. Pe- rusii, XIIII kalendas junii, anno nono. »
2567. — In eundem modum seriptum est pro Predicato- ribus. 2568. — In eundem modum pro Cisterciensibus ad eosdem.
23569
Episcopo Massiliensi, — intimanti quod ecclesia sua, in me- dio nationis pravae atque perversae posita, habebat quaedam castra, quae propter malitiam hominum terrae illius assidua eustodia indigebant, nec ad hoc redditus episcopales sufficie- bant, utpote propter guerras haetenus in partibus illis exor- tas, et expensas ac oppressiones multiplices, facti non modi- cum tenues ef exiles, — concedit ut de Saneto Cannato, de Menna, de Maranegeris, de Bauceto et de Ners ecclesias,
Pérouse, 16 mai 1235.
Massiliensis dioecesis, tune vacantes, in quibus jus patrona- tus habebat et quas ipsius episcopi praedecessor ad manus suas tenuerat, possit usque ad triennium ad manus suas re- tinere. — (REG. 18, f. 26 r^; ann. IX, c. 67; — Moreau 1190, f. 39.)
« .. episcopo Massiliensi. Cum, sieut tua —. Dat. Pe- rusii, XVII kalendas junii, anno nono. »
1. À la date X kalendas junii (— 23. mai), d'après FEDERICI, Istoria de’ cavalieri Gaudenti, II, Cod. dipl., p. 10, n° 14.
2570 Pérouse, 24 avril 1235.
Limiricensi et Imilicensi episcopis mandat quatenus, ces- sionem episcopi Ardfertensis, senio confecti, recipientes, ei pro sustentatione sua provisionem congruam assignent et fa- ciant ecclesiae Ardfertensi per electionem canonicam de per- sona idonea provideri. — (REG. 18, f. 26 r°; ann. IX, c. 68; — Porruasr 9887.)
« .. Limiricensi et .. Imi|li]censi episcopis. Prudenter agnoscens venerabilis —. Dat. Perusii, VIII kalendas mali, anno nono. »
2571 Archidiacono Senonensi mandat quatenus, — cum abbas et conventus Virziliacensis monasterii, propter persecutionis procellam in monasterium et villam Virziliacenses, se non modica debitorum sarcina onerassent et, quorumdam mona- chorum et burgensium Virziliacensium ordinationi submissi, statuissent, competenti sustentatione de bonis ipsius monas- terii sibi reservata, ut, residuo in solutionem debitorum con- verso, usurae quibusdam praedictae villae burgensibus solve- rentur, — praedicta sustentatione eisdem abbati et conventui reservata, residuum quolibet anno, donee fuerit creditoribus satisfactum, in debitorum praedictorum solutionem converti faciat et, non obstante quod super usuris factum fuerat, eursus usurarum omnino interdicat ; insuper creditores compellat ut, sorte contenti, perceptas usuras in eam computent et ab usu- rarum exactione desistant. — (REc. 18, f. 26 r°; ann. IX, c. 69.)
Pérouse, 20 mai 1235.
LI « .. archidiacono Senonensi. Ad audientiam nostram —. Dat. Perusii, XIII kalendas junii, anno nono. »
254%
Auriensi et Lucensi episcopis mandat quatenus, — archie- piscopi Compostellani, qui, longa et insanabili, ut credebatur, infirmitate gravatus, pastorale offieium non poterat adim- plere, si ecclesiae Compostellanae viderint expedire, relaxa-
Pérouse, 19 mai 1235.
tis, si forte tenebatur aliquis, excommunicationis, sententiis ad cautelam, recipientes cessionem, — ei de bonis archiepis- copalibus pro sustentatione sua provisionem honestam et con- eruam assignent. — (Rz. 18, f. 26 v^; ann. IX, c. 10.)
« .. Auriensi et .. Lucensi episcopis. Prudenter agnos- cens venerabilis —. Dat. Perusii, XIIII kalendas ju-
nli, anno nono. »
253
Praeposito, cantori et magistro Matthaeo de Chirvia, cano-
Pérouse, 19 mai 1235.
61 NEUVIÈME ANNÉE. 62
nico Cameracensibus, mandat quatenus uxorem et haeredes Henrici, comitis Grandis Prati, moneant et inducant ad relaxandam quamdam compositionem quam, fraudulenter cireumventus, Joffridus de Grandi Prato, ecclesiae Montis Flasconis praepositus, cum eodem Henrico, fratre suo, super haereditate H., comitis Grandis Prati, ipsorum pa- tris, fide praestita firmaverat. — (REG. 18, f. 26 v^; ann. IX, D 11.)
« .. preposito, .. cantori et magistro Matheo de Chirvia, canonico Cameracensibus. Ad audientiam nostram nove- ritis pervenisse quod, cum olim, clare memorie H., comite Grandis Prati, rebus humanis exempto, quon- dam Henricus, natus ejus, comes Grandis Prati, totam hereditatem quam dictus pater suus tenuerat, occupas- set, dilectus filius Joffridus de Grandi Prato, preposi- tus ecclesie Montis Flasconis, natus ejusdem comitis, super portione hereditatis que contingebat eundem, nostras contra prefatum H., fratrem suum, ad .. deca- num Cameracensem et collegas suos litteras impetra- vit; et tandem, cum propter crudelitatem et tyranni- dem predicti fratris sui vix aliquod contra eum patro- cinium inveniret, eodem fratre suo consiliariis suis minas terribiles inferente, ac de bonis paternis nichil perciperet, et jam supprema inopia laboraret, fraudu- lenter, quibusdam mediantibus, cireumventus, compo- suit taliter cum eodem : « quod videlicet portionem hereditatis que competebat eidem, dimisit comili memorato et, ut verbo utamur ipsius, jamdictum comitem et heredes ejus omnino quietavit; et idem co- mes ei quadraginta libras Parisien[sium] percipiendas annuatim in certis locis el redditibus assignaret; ita videlicet quod, si eundem J. aliquando usque ad qua- dringentas libras in redditibus, quocunque titulo, ha- bere forte contingeret, nichil omnino perciperet de pecunia memorata, » licet in compositione ipsa memo- ratus prepositus non solum ultra dimidiam, sed etiam ultra decem partes et amplius, sit deceptus. Quam com- positionem partes, fide hinc inde prestita, firmaverunt. Sed idem comes assignare sibi predictos etiam redditus, prout tenebatur, noluit, pluries requisitus. Quare no- bis fuit humiliter supplicatum ut providere super hoc de benignitate Sedis Aposlolice dignaremur —. Man- damus qualenus — uxorem et heredes nominati comi- tis ad relasandum fidem hujusmodi moneatis attente et efficaciter inducalis; eos ad id, si opus fuerit, per cen- suram apostolicam, appellatione remota, cogentes. Quod si nec sic fidem eandem voluerint relaxare, vos ipsam auctoritate apostolica relaxelis. Quod si non omnes etc. Dat. ut supra. »
2574 Lanterino de Beccaria, canonico Papiensi, mandat quate- nus causam exortam inter O., praepositum, G. de Monte Merlo et quosdam alios canonicos eeclesiae Terdonensis, ex una parte, et episcopum, archidiaconum, cantorem et quos- dam alios canonicos ejusdem eeclesiae, ex altera, super qui- busdam praebendis, apostolico examini remittat. — (Rec. 18, f. 26 v*; ann. IX, c. 72.)
Pérouse, 18 mai 1235.
« Lanterino de Deccaria, canonico Papiensi. Dilecti ' filii O., prepositus, G. de Montemerlo et quidam alii canonici ecclesie Terdonensis nobis significare cura- runt quod, olim vacantibus duabus in ecclesia preben- dis, venerabilis frater noster .. episcopus, .. archidia- conus, .. cantor et quidam alii canonici ejusdem ecclesie, sequentes proprie voluntatis arbitrium, non judicium rationis, eorum omnino contempto et irrequi- sito consensu, qui commode requiri poterat et de jure debebat, magistro R. et L. unam de ipsis prebendis, de facto, cum de jure nequiverint, contulerunt; nichilo- minus Opizinum, Montanarium. Hugolinum, Alegri- num, Obertinum, Guillelmum, Jacobinum et quosdam alios clericos et scolares ad solum titulum ipsius ec- clesie eligentes, post appellationem ad nos legitime interjectam, eis reliquam de jamdictis prebendis contra sanctiones canonicas assignarunt, in eorundem et ec- clesie prefate non modicum prejudicium et gravamen. Et licet super hoc diverse ad diversos judices sint hinc inde littere impetrate, impediente tamen potentia, immo verius malitia, parlis adverse, mutilationem membrorum et alia graviora eis, si causam hujusmodi prosecuntur, publice comminantis , in causa ipsa non- dum est ad litis contestationem processum, quadrien- nio et amplius jam elapso. Quare fuit ex parte ipsorum nobis humiliter supplicatum ut, cum in partibus illis, partis alterius potentia faciente, causam prosequi ne- queant memoratam, quinpotius ad prosecutionem ip- sius desistere compellantur, eam revocare ad examen apostolicum dignaremur. Finem igitur litibus cupientes imponi, ne fiant nostris temporibus immortales, man- damus quatenus, faciens tibi super hoc hinc inde ob- tenlas litteras et processus per easdem habitos exhi- beri, totum negotium ad nostrum remiltas examen, prefixo partibus termino peremptorio competenti, quo per se vel per procuratores idoneos compareant coram nobis, facture ac recepture quod ordo diclaverit ratio- nis. Dat. Perusii, XV kalendas junii, anno nono. »
257296
Archiepiscopis. episcopis,
Pérouse, 21 mai 1235.
abbatibus et aliis ecclesiarum
63 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. . 64
praelatis per Lombardiam, Marchiam Tervisinam et Roma- niolam constitutis mandat quatenus [Alberto], patriarchae Antiocheno, cui in partibus eorum plenae legationis officium concesserit, humiliter obediant. — (Rec. 18, f. 27 1^ ; ann. IX, e. 13; — Moreau 1190, f. 43; — Porrnasr 9917, omisso inilio;
— RoprENBEna 641.)
« Archiepiscopis et episcopis , abbatibus et aliis ecclesia- rum prelatis per Lombardiam, Marchiam Tervisinam et Romaniolam constitutis. Utinam aspiret dies —. Dat. Perusii, XII kalendas junii, anno nono. »
2576. — In eundem modum nobilibus viris marchionibus , comitibus , baronibus , poleslatibus, communitatibus civilatum el universis per Lombardiam, Marchiam Tervisinam et Romaniolam constitutis.
2544. — In eundem modum .. duci Venetorum t.
2575. —In eundem modum .. patriarche Gradensi et suf-
fraganeis suis.
23579
De Locedio et de Tilieto abbatibus, Aquensis et Vercellen-
Pérouse, 23 mai 1235.
sis dioecesium , mandat quatenus ad amicabilem concordiam inter Naulenses et episcopum Saonensem faciendam, super reaedificatione castri Spulturni, ad mensam ipsius episcopi pertinentis, quod iidem Naulenses destruxerant, dent operam effieacem. — (Rec. 18, f. 27 v*; ann. IX, c. 74.)
« .. de Locedio et .. de Tilieto abbatibus, Aquensis et Vercellensis diocesium. Ex parte potestatis, consilii et communis castri Nauli fuit propositum coram nobis quod dudum bone memorie Al[bertus], Saonensis episcopus, in eosdem potestatem et consilium, et eos qui personaliter interfuerant destructioni castri Spul- t[ur]ni, ad mensam ipsius episcopi pertinentis, ex- communicationis, et reliquos loci ejusdem eorumque districtus interdicti sententias auctoritate propria pro- mulgavit; quas nos etiam mandavimus inviolabiliter observari. Dilectus quoque filius noster G[uifredus], tituli Sancti Marci presbiter cardinalis, tunc Aposto- lice Sedis legatus, in... potestatem et consilium Ja- nuensis civitalis, cui dictum castrum Nauli subesse dinoscitur, ac etiarn in supradictos potestatem et con- silium castri Nauli predicti, et omnes illos qui perso- naliter interfuerant destructioni ejusdem castri Spul- t[ur]ni, auctoritate sue legationis , excommunicationis sententiam promulgavit, mandans nichilominus per
1. Cet in eundem modum ct le suivant ont été ajoutés en marge.
suas litteras venerabili fratri nostro .. archiepiscopo et dilectis filiis capitulo Januensibus, ut eam publice nuntiarent, nisi predicti omnes infra viginti dies post susceptionem earum, de solvendis duobus milibus libra- rum Januensium, pro rehedificatione predicti castri Spulturni et dampnis illatis, convenirent cum episcopo memorato, vel illud rehedificare inciperent, in ipsius rehedificatione usque ad consummationem ejus inte- gram moraturi, seu aliter cum episcopo sepefato ad concordiam devenirent. Verum, cum, sicut asseritur, sepefati castri Nauli communitas, pauper et parva, propter gravia sibi accidentia, ex quibus dampna sus- tinuit et expensas, dicti cardinalis sententiam, quam reputant nimis difficilem, nequirint observare, ac ve- lint super hiis Ecclesie parere mandatis, petierunt in hac parte sibi ex circumspectione Sedis Apostolice pro- videri. Cum igitur redire ad unitatem ecclesiasticam
cupientes benigne recipere teneamur, mandamus qua-
tenus ad amicabilem concordiam, Saonensi ecclesie non dampnosam, super hoc inter dictos Naulenses et vene- rabilem fratrem nostrum [..] Saonensem episcopum faciendam detis operam efficacem ; que si provenerit , ipsis juxta formam Ecclesie absolutionis beneficium impendatis. Alioquin, ab eisdem super manifestis damp- nis emenda et pro dubiis sufficienti cautione receptis, juxta prefatam formam dietas excommunicationis et interdicli sententias relaxetis, et, injuncto eis quod de jure fuerit injungendum, audiatis postmodum si quid fuerit questionis, et, appellatione remota, fine debito terminetis ; facientes etc. Testes autem etc. Dat. Peru- sii, X kalendas junii, anno nono. »
2550 Pérouse, 18 mai 1235.
Archiepiscopo Turonensi, episcopo Carnotensi et magistro Petro de Columna, canonico Carnotensi, — audito quod [Hugo], comes Marchiae, [Isabellam], quondam reginam An- gliae, duxerat uxorem, cum qua [Hugo], ipsius comitis pater. « et cum ejusdem reginae filia idem comes, postquam utraque « septimum annum aetatis excesserat », contraxerant, — com- mittit super hoc inquisitionem faciendam ; quod invenerint ipsi papae rescribant, praefigentes eisdem comiti et reginae terminum competentem, quo per se vel per procuratores idoneos apostolico conspectui se repraesentent. — (Rec. 18. f. 27 v*; ann. IX, c. 75; — Moreau 1190, f. 40.)
« .. archiepiscopo Turonensi, et .. episcopo et magistro Petro de Columpna, canonico Carnotensibus. Ad nostram noveritis —. Dat. Perusii, XV kalendas junii, anno nono. »
UV HOC
65 NEUVIÈME ANNÉE. 66
2581 1 Pérouse, 24 mai 1235.
Fratribus Militiae Jhesu Christi Parmensibus formam vitae seu regulam, quam deliberatione provida observare sta- tuerant, placitam reputat eamque confirmat, ipsam de verbo ad verbum praesentibus adnotans. — (Rec. 18, f. 27 v°; ann. IX, c. 76; — Porrxasr 9922.)
« Fratribus Militie Jhesu Christi Parmensibus. Que om- nium conditoris —. Dat. Perusii, VIIII kalendas junii, anno nono. »
2582 Pérouse, 22 mai 1235.
Episcopo Dunkeldensi indulget ut de bonis ecclesiae suae, quae ipsius tempore in centum marcarum argenti annuo red- ditu erant augmentata, ecelesiae Sanctae Columbae de Insula, ordinis sancti Augustini, ad sustentationem eorum qui ibidem Domino famulabantur, aliquot conferat. — (Rec. 18, f. 29 r*; ann. IX, c. 77; — Porrnasr 9920.)
« .. episcopo Dunkeldensi. Ex parte tua —. Dat. Peru- sii, XI kalendas junii, anno nono. »
2583 Pérouse, 26 mai 1235. Episcopo Glasguensi significat se ipsi et ipsius successori- bus, nec non et ipsius clericis dioecesis indulgere ut per lit- teras apostolicas non possint inviti extra Scotiam conveniri, nisi de praesenti indulgentia illae litterae fecerint mentionem, aut aliquid factum fuerit, per quod ipsi indulgentiae deroge- tur. — (REG. 18, f. 29 r^; ann. IX, c. 78.)
« .… episcopo Glasquensi. Non modicum ecclesie —. Dat. Perusii, VII kalendas junii, anno nono. »
2584 Pérouse, 10 mai 1235.
Priori et conventui de Kenillewordia, — quibus Silvester, Wigorniensis episcopus, ad hospitalitatis opera commodius exercenda, ecclesiam de Etindon[ia]!, cum pertinentiis suis, in qua ipsi prior et conventus jus patronatus habebant, cum ipsam vacare contigerit, in usus proprios concesserat, — indul- get ut, si nullus post concessionem praedictam fuerat per Wigorniensem episcopum in eadem ecelesia canonice insti- tutus, ipsam, eum vacaverit, retinere in usus proprios va- leant, proviso quod ipsi eeclesiae per idoneum vicarium ser- viatur, ac reservata eidem vicario de illius proventibus
1. Peut-étre pour Elindonia, Elmdonia (— Elmdon, co. War- wick); cf. W.-H. Briss, Calendar of entries in the papal Regis- lers, t. I, pp. 146 et 650.
GRÉGOIRE IX, t. II.
congrua portione ad debita proeurationum episcopi et archi- diaconorum onera subeunda, in aliis dioecesani episcopi jure salvo. — (Rec. 18, f. 29 ^; ann. IX, c. 79.)
« .. priori et conventui de Kenillewordia, ordinis sancti Augustini, Coventrensis diocesis. Pie postulatio volunta- tis —. Dat. Perusii, VI idus maii, anno nono. »
2585 Pérouse, 22 mai 1235.
Abbatissae et conventui Sancti Laurentii de Collazone, or- dinis sancti Damiani, Tudertinae dioecesis, concessionem ip- sarum monasterii et ecclesiae Sancti Johannis, cum omnibus pertinentiis et aliis immunitatibus et libertatibus, eisdem a Bonifacio, episcopo Tudertino, factam, confirmat, inserto sub sua. bulla ejusdem Bonifacii episcopi instrumento, XI kalen- das maii (= 21* die aprilis) 1235 dato. — (Rec. 18, f. 29 ; ann. IX, e. 80; — Porrnasr 9918.)
« .. abbatisse et conventui Sancti Laurentii de Collazon[e], ordinis sancti Damiani, Tudertine diocesis. Justis peten-
tium etc. —. Dat. Perusii, XI kalendas junii, anno nono. » 2586 Pérouse, 15 mai 1235.
Priori provinciali fratrum Praedicatorum in Teutonia mandat quatenus aliquos ordinis sui pro negotio Terrae Sanc- tae praedicationis offieio deputet, quibus varias indulgentias elargiendi potestatem concedit. — (Rec. 18, f. 30 r^; ann. IX, c. 81; — Porrnasr 9903; — RonENBERG 640.)
« .… priori provinciali ordinis fratrum Predicatorum in Teutonia. Quantum nos urgeat ! —. Dat. Perusii, idibus mail, anno nono. »
258% Pérouse, 25 mai 1235. Patriarchae Gradensi significat se episcopo Castellano con- sulenti respondisse eumdem episcopum ipsi patriarchae ad
praestationem juramenti fidelitatis et obedientiae teneri. — (RBEc. 18; f- 301*; ann. IX, e. 82.)
« .. patriarche Gradensi. Licet in jure non inveniatur expressum ut metropolitano a suffraganeis juramen- tum fidelitatis et obedientie prebeatur, tamen, cum in scriptis Romane Ecclesie habeatur et sit per antiquam et approbatam consuetudinem hactenus observatum,
1. Cette piéce porte le signe d'annulation vacat.
> 2
67 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 68
quod prelati qui Ecclesie Romane sunt immediate sub- jecti, Summo Pontifici fidelitatis et obedientie prebeant juramentum, tuis et venerabilis fratris nostri .. epis- copi Castellani litteris diligenter inspectis, episcopo duximus respondendum ipsum tibi teneri ad prestatio- nem hujusmodi juramenti. Dat. Perusii, VIII kalendas junii, anno nono. »
2588. — In eundem modum .. episcopo Castellano.
25829
Rossensi episcopo concedit facultatem augmentandi prae- bendas tenues ecclesiae Rossensis et de novo ibidem alias or- dinandi. — (Rec. 18, f. 301^; ann. IX, c. 83; — Porrnasr 9927.)
Pérouse, 29 mai 1235.
« .. Rossensi episcopo. Petentis desiderium quod —. Dat. Perusii, ITII kalendas junii, anno nono. »
25920
De Westmonasterio Londoniensi et de Waltham abbatibus,
Pérouse, 31 mai 1235.
et Johanni] de Ferentino, ipsius papae subdiacono et capel- lano, archidiaeono Norwicensi, mandat quatenus expensas occasione electionis arehiepiscopi Cantuariensis factas, inter archiepiscopatum Cantuariensem, ex una parte, et priorem monachosque Cantuarienses, ex altera, dividant, eisque im- ponant per medietatem ejusdem archiepiscopatus debita. — (Rec. 18, f. 30 v*; ann. IX, c. 84.)
« .. de Westmonasterio Londoniensi et .. de Waliham, Londoniensis diocesis, abbatibus, el J[ohanni] de Ferentino, subdiacono et capellano nostro, archidiacono Norwicensi. Transmissa nobis venerabilis fratris nostri .. Cantua- riensis archiepiscopi petitio continebat quod, cum .. prior et monachi Cantuarienses, qui bona sua habent ab archiepiscopalibus separata, archiepiscoporum elec- tiones usque ad confirmationis gratiam in expensis propriis hactenus de antiqua consuetudine fuerint pro- seculi, iidem, pro negotio electionis quam de magistro J[ohanne] Blundo fecerant, debito sexcentarum et duo- decim marcarum argenti contracto, et suppressa con- suetudine supradicta, archiepiscopatui, qui multis de- bitis usurisque depressus est et nimis afflictus, et cujus bona, quandiu vacavit, in manu regia fuisse noscuntur, hujusmodi sarcinam obtinuerunt a nobis imponi, et per consequens novam afflictionem et pene importabi- lem superaddi. Unde idem archiepiscopus cum multa instantia postulavit ut, paterno sibi compatientes af- fectu, sine prejudicio in posterum archiepiscopatus
ejusdem, hoc onus dignaremur saltem dividere inter eos. Quocirca mandamus quatenus, vocatis qui fuerint evocandi et cognita diligentius veritate, si constiterit ita esse, inter ipsos onus hujusmodi dividatis, ei me- dietatem ejusdem debiti et .. priori et conventui supra- dictis reliquam imponendo ; contradictores etc. Quod si non omnes etc. Dat. Perusii, II kalendas junii, anno nono. »
2591
Priori et capitulo Saneti Matthaei Viterbiensis significat se, — cum R[ainerio], Sanctae Mariae in Cosmedin diacono cardinali, mandasset ut ipsorum ecclesiam, quae fuerat regu- laris, sed quae, propter in eadem degentium malitiam, adeo
Pérouse, 14 mai 1235.
fuerat in spiritualibus et temporalibus collapsa, quod vix in
ordine suo reformari posset, vel in suo ordine vel de personis religiosis alterius ordinis reformaret, — cum vero non fuisset datum desuper ut de personis hujusmodi reformari valeret, quanquam ad hoc fuerit multum laboratum, praesertim eum loeus religioni usquequaque non congrueret, quin potius bona. ejusdem eeclesiae paene penitus deperirent, — cum denique idem cardinalis, de speciali mandato apostolico, dictam ec- clesiam de personis saecularibus reformavisset, — quod ab eodem cardinali super hoc factum fuerat, confirmare. — (Rec. 18, f. 30 v*; ann. IX, c. 85.)
« .. priori et capitulo Sancti Mathei Viterbiensis. Olim intellecto quod —. Dat. Perusii, II idus maii, pontifi- catus nostri anno nono. »
22592 Pérouse, 2 juin 1235. Abbati et conventui monasterii Sanctae Mariae de Corme- liis, — quibus, hospitalitatem ad ipsos divertentibusimpendere et languentibus fratribus necessaria ministrare cupienti- bus, facultates ad utrumque pietatis officium non compete- bant, — indulget ut ecclesiam de Beckefordia, Wigorniensis dioecesis, eum capella de Estonia (= Aston) et aliis ejus per- tinentiis, quarum asserebant se ipsos patronos esse, cedente vel decedente Petro Rubeo, nato quondam Roffridi, ipsius papae ostiarii, praefatae ecclesiae de Beckefordia rectore, in usus proprios retinere possint, reservata de ipsius proventibus perpetuo ejus vieario congrua portione, ex qua sustentari va- leat et episcopo dioecesano de juribus episcopalibus integre respondere. — (Rec. 18, f. 30 v' ; ann. IX, c. 86.)
« .. abbati et conventui monasterii Sancte Marie de Cor- meliis, ordinis sancti Benedicti, Lexoviensis diocesis. Pie mentis devotio —. Dat. Perusii, IIII nonas junii, pon- tificatus nostri anno nono. »
[En]
EL x s
69 NEUVIÈME ANNÉE. 70
2593 Pérouse, 2 juin 1235.
Episcopo Wigorniensi, de eadem re seribens, mandat qua- tenus, juxta concessionem apostolicam, eosdem abbatem et conventum, salvo in omnibus ipsius episcopi jure, in ejus- dem ecclesiae possessionem inducat, cum cesserit vel deces- serit clerieus supradictus; alioquin magistro J[ohanni de Ferentino], subdiacono et capellano suo, archidiacono Nor- wicensi, ipse papa mandat ut id exsequatur. — (REG. 18, f. 30 v*; ann. IX, c. 87.)
« .. episcopo Wigorniensi. Pie mentis devotio —. Dat. Perusii, ut supra. »
2594. — Scriptum est super hoc, in eundem fere modum, eidem archidiacono.
25935 Pérouse, 28 mai 1235.
Rectori et fratribus hospitalis Sancti Francisci Pragensis villam Rakscice, quam eis Premizl, marchio Moraviae, filius clarae memoriae regis Bohemiae, contulerat, auctoritate apos- toliea confirmat, inserto sub sua bulla instrumento praedicti marchionis, cum confirmatione Wenceslai, regis Bohemiae, praedicti marchionis fratris. — (REG. 18, f. 30 v^; ann. IX, c. 88; — Moreau 1190, f. 46; — Porrnasr 9926.)
« .. rectori et fratribus hospitalis Sancti Francisci Pra- gensis. Filius Summi Regis —. Dat. Perusii, V kalendas junii, anno nono. »
[2596] Prague, 2 octobre 1234.
[Charta vero praedieti Premizl marchionis sie ineipit et desinit :]
« Ego Premi[z]hl, Dei gratia marchio Moravie, hos- » pitali Sancti Francisci et pauperibus in eodem com- » manentibus, in perpetuum. Cum deceat principa- » lem —. Acta autem sunt hec anno Dominice Incar- » nationis M°CC’XXXIIIL”, indictione VII. Dat. apud » Pragam, per manum Wilhelmi notarii, VI nonas » octobris. »
229% Pérouse, 18 mai 1235. Eisdem villas de Glupetim et de Borotiz, cum omnibus vil- ]ulis ad eas pertinentibus, et ecclesiam Sancti Petri, cum euria et villa de Ribune (Ribnick?), quas eis Constantia, Bohemorum regina, contulerat, confirmat, inserta sub sua
bulla praedietae reginae charta. — (RE. 18, f. 31 v^; ann. IX, c. 89; — Porrnuasr 9913.)
« Eisdem. Filius Summi Regis —. Dat. Perusii, XV kalendas junii, anno nono. »
(2598 Brünn, 12 février 1235.
[Praedietae vero Constantiae reginae charta sic incipit et desinit :]
« Constantia, Dei gratia Boemorum regina, omnibus » Christi fidelibus presens scriptum inspecturis in vero » salutari salutem. Noverit tam presens —. Dat. » Brunne, anno Domini M°CCXXXV, II idus februa- » rii. Nos autem Ventizlaus, rex IIII Boemorum, om- » nia predicta que contulit mater nostra — sigillo nos- » tre celsitudinis fecimus insigniri, confirmantes et » roborantes donationem predictam. »
2599 Pérouse, 2 juin 1235. Gilbertum, marescaleum Angliae, comitem de Pembroke, et Walterum Anselmumque, fratres [ejus], decernit non te- neri ad observantiam cujusdam juramenti quod rex Angliae ab eis extorserat, et postmodum eis remiserat. — (Rec. 18. f. 32 r* ; ann. IX, e. 90.)
« Nobili viro Gilberto, menescalco (sic) Anglie, comiti de Pembroch, Waltero et Anselmo, fratribus. Ex parte vestra fuit nuper propositum coram nobis quod, cum per Iber- nienses fueritis castris, terris et aliis tenimentis in Ibernia constitutis, ad vos hereditario jure spectanti- bus, contra justitiam destituti, tandem carissimus in Christo filius noster .. illustris rex Anglie, ad cujus presentiam vocati fuistis, per gravem metum et violen- tiam, juramentum et obligationem quandam a vobis, renitentibus et invitis, extorsit, in vestrarum rerum non modicum detrimentum ; qui postmodum, super gravamine vobis illato clementer recogitans, usus be- nevolentia et ductus consilio saniori, dictam obligatio- nem remisit, eam per suas patentes lilleras re- laxando —. Quod ab eodem rege tam pie quam provide super hoc factum est, gratum habentes, presentium auctoritate decernimus vos ad dicte obligationis et ju- ramenti observantiam post remissionem hujusmodi non teneri. Nulli ergo [etc.] nostre constitutionis etc. Si quis autem etc. Dat. Perusii, IIII nonas junii, anno nono. »
——
"imm
7! REGISTRES DE GREGOIRE IX. 72
2600
Archiepiscopis, episcopis, abbatibus, prioribus, archidia-
Pérouse, 1° juin 1235.
conis, archipresbyteris, decanis et aliis ecclesiarum praelatis ad quos litterae istae pervenerint, nuntiat beatam Elisabe- tham, ex regali ortam progenie et Thuringiae lantgraviam, sanctorum catalogo adseriptam esse, eisque mandat quatenus XIII kalendas decembris (19* die novembris) festum ejusdem celebrent et faciant sollemniter celebrari. — (REG. 18, f. 32r"; ann. IX, e. 91; — Monzau 1190, f. 50, non intrgra ; — Por- THAST 9929.)
« Archiepiscopis, episcopis, abbatibus, prioribus, archi- diaconis, archipresbiteris, decanis et aliis ecclesiarum pre- latis ad quos littere iste pervenerint. Gloriosus in majes- tate —. Dat. Perusii, kalendis junii, anno nono. »
2601
Magistro Petro, Portugalensi episcopo, retinendi ecclesiam
Pérouse, 26 mai 1235.
Sanctae Mariae Majoris Montis, Colimbriensis dioecesis, cum aliis redditibus quos ante electionem suam ibi et in Oxomensi et Calagurritana dioecesibus habuerat, concedit facultatem. REG do 92 ann. 2 1X:06-:92-)
« Magistro Petro, Portugalensi episcopo. Fraternitati tue propter —. Dat. Perusii, VII kalendas junii, anno nono. »
72607
Praepositis et fratribus ordinis Humiliatorum indulget ut, lieet consuetudo esset in partibus Lombardiae ut a manifestis vel occultis raptoribus spoliati pro quantitate rei perditae pos-
Pérouse, 1* juin 1235.
sent terrae incolas, in qua crimen commissum erat, licite spoliare, nullus, occasione maleficii sine culpa ipsorum com- missi, sub praetextu dietae consuetudinis ipsos in personis aut rebus audeat molestare. — (REG. 18, f. 32 v^; ann. IX, c. 93.)
« Prepositis et fratribus ordinis Humiliatorum. Si sub lege —. Dat. Perusii, kalendis junii, anno nono. »
2603 Pérouse, 4 juin 1235. Patriarchae Antiocheno, Apostolicae Sedis legato, mandat quatenus sub certis condieionibus faciat relaxari excommu-
nicationis et interdicti sententias in Placentinos ab episcopo
1. Ms. : archipresbiteris.
Placentino et Gregorio, ipsius papae subdiacono et capellano, prolatas. — (REc. 18, f. 33 r^ ; ann. IX, ec. 94.)
« .. patriarche Antiocheno, Apostolice Sedis legato. Non potest in dubium revocari quin Bertrammus de Petra, quondam potestas, Nicholaus et Egidius, judices po- testatis ejusdem consiliarii, ansiani et populus Pla- centini graviter offendissent, ex eo quod, mandatis di- lecti filii Gregorii, subdiaconi et capellani nostri, tunc in partibus illis de mandato nostro morantis, super ne- gotio fidei parere pertinaciter reluctantes. quosdam cives Placentinos, quos habebat suspectos de heresi, examinandos in civitate Parmensi, requisiti ab eo, sibi tradere noluerunt; propter quod ipse, auctoritate nos- tra, et bone memorie .. Placentinus episcopus, propter occupationem castri Olubre, ad Placentinam ecclesiam pertinentis, auctoritate ordinaria, excommunicationis in ipsos et fautores eorum et in civitatem Placentinam interdicti sententias protulerunt. Et, licet ad manda- tum Ecclesie, tam super premissis quam super excessu horribili et enormi commisso in bone memorie Ober- tum, monachum, et fratrem Rolandum, de ordine fra- trum Predicatorum, quorum alter pro fide fuit trucida- tus impie, alter vero immaniter lapidatus 1, de quibus nulla ultio facta fuit, desiderent prona mente redire, prout ex parte ipsorum fuit propositum coram nobis, quia tamen in tantis excessibus non est coniventibus oculis transeundum, mandamus quatenus, cum pro manifesta offensa hujusmodi sententie sint prolate, pre- fatis civibus examinandis in civitate predicta tibi pri- mitus assignatis, quorum nomina tibi mittimus pre- sentibus interclusa, receptaque ab eis sufficienti et idonea cautione, quod super aliis supradictis excessi- bus mandato nostro parebunt, nec non et, eodem cas- tro ipsi ecclesie integre restituto et possessione illius capitulo Placentino, episcopi nomine, assignata, adhi- bito illo cautele studio quod per illud neutra partium offendatur, de dampnis, injuriis et expensis dicte ec- clesie ac plebi ejusdem castri irrogatis sibi per eos, in captione et obsidione ipsius, congrue satisfacto, premis- sas sententias juxta formam Ecclesie facias relaxari, et
1. Onlit, à ce sujet, dans la Chronique de Jean de’ Mussi (Johan- nis de Mussis Chronicon Placentinum, ap. MURATORI, Rer. ilalic. scriptores, t. XVI, col. 461) : « Eodem anno (1233), de mense oc- tobris, cum frater Rolandus de Cremona, ordinis fratrum Praedi- catorum, praedicaret in platea majoris ecclesiae, magnae multi- tudini clericorum, monachorum et laicorum, ecce multitudo haereticorum cum fautoribus eorum advenientes, cum lapidibus et gladiis percusserunt ipsum fratrem Rolandum, et etiam quem- dam monachum $. Savini vulneraverunt ad mortem. »
Pu
"Ow er ww = - TRES 73 NEUVIÈME ANNÉE.
deinde, inquisita super toto negotio et ejusdem circum- stantiis universis sollicite veritate, que inveneris, nec non et cautionem a te receptam, nobis studeas tuis lit- teris fideliter intimare. Dat. Perusii, II nonas junii, anno nono. »
2601
J. archidiacono, decano et succentori Cathalaunensibus mandat quatenus eives Remenses, qui potestatem eligendi et habendi scabinos, quam sibi a W[illelmo], Remensi archie- piscopo, concessam fuisse asserebant, contra justitiam, in
Pérouse, 18 mai 1235.
gravem Remensis eeclesiae laesionem, exercere dicebantur, coram Sede Apostolica citent. — (Rec. 18, f. 33 r^; ann. IX, €. 95; — Moreau 1190, f. 41; — Porraasr 9906.)
« J. archidiacono, .. decano et .. succentori Cathalau- nensibus. Dilecti filii .. decanus et capitulum Remenses gravi nobis conquestione monstrarunt quod cives Re- menses, sub temporali jurisdictione Remensis ar- chiepiscopi constituti, asserentes a bone memorie W., Remensi archiepiscopo, eligendi et habendi scabinos in civitate Remensi, qui de civilibus causis judicent, sibi esse potestatem concessam, eam contra justitiam, cum ipsi super hoc non consenserint, exercere presu- munt, in gravem et enormem Remensis ecclesie lesio- nem. Quare fuit ex parte ipsorum nobis humiliter sup- plicatum ut, cum causa hujusmodi, propter malitiam et potentiam dictorum civium, eos propter hoc adeo per- sequentium, quod extra civitatem Remensem exulare coguntur, nequeat in illis partibus commode agitari, super hoc eis paterna providere sollicitudine dignare- mur. Ipsius ergo ecclesie tranquillitati et paci consu- lere cupientes, mandamus quatenus, eosdem cives ex parte nostra citantes, prefigatis eis terminum peremp- torium competentem, quo, cum rationibus et munimen- lis suis, si qua super concessione hujusmodi obtinent, per sufficientem et idoneum responsalem compareant coram nobis, exhibituri dictis decano et capitulo super hoc, quod ordo dictaverit rationis, ipsos ad id, si ne- cesse fuerit, per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compellendo. Provisuri ne in universitatem Remensem excommunicalionis etc. Quod si non om- nes etc. Dat. Perusii, XV kalendas junii, anno nono. »
2605
Capitulum Mantuanum monet ut, eum consilio Parmensis et Regini episcoporum, de tali persona provideant per electio-
Pérouse, 9 juin 1235.
74 nem canonieam suae ecclesiae in pastorem, quae tanto con- gruat oneri. — (Rec. 18, f. 33 r^; ann. IX, c. 96; — Mo- REAU 1190, f. 270, ex cod. Ollobon. 1625; — Porrnasr 9935.)
« Capitulo Mantuano. Non fuit necesse —. Dat. Peru- sii, V idus junii, anno nono. »
2606. — In eundem fere modum ! seriptum est super hoe eisdem episcopis.
2607
Pérouse, 5 juin 1235.
Potestati, consilio et populo Mantuanis notum facit se in eos qui [Guidottum], episcopum Mantuanum , apud monaste- rium Sancti Andreae interfecerant , eorumque complices ex- communicationis et interdicti sententias promulgasse, eisque mandat quatenus easdem perpetuo observari faciant. — (REG. 18, f. 33 v^; ann. IX, c. 97; — Moreau 1190, f. 52 ; ibid., f. 267, ex cod. Ollobon. 1625; — Porrnasr 9921 ; — Ro- DENBERG 642.)
« .. potestati, consilio et populo Mantuanis. Rem hiis diebus —. Dat. Perusii, nonis junii, anno nono. »
2608. — In eundem modum .. episcopo Mutinensi, ut man- data apostolica super hoc edita publicet et faciat inviolabi- liter observari.
2609. — In eundem modum .. episcopo Pririensi.
2610. — In eundem modum F., Romanorum imperalori semper augusto, Jerusalem et Sicilie regi illustri ; eum hortatur quatenus eosdem interfectores ab Imperio perpetuo edicto proscribat.
2611. — In eundem modum archiepiscopis et episcopis, ab- batibus, prioribus, decanis, archidiaconis et aliis ecclesiarum pre- latis Lombardie, Romaniole ac Marchie Tervisine, et aliarum pro- vinciarum, ad quos lillere isle pervenerint, mandat quatenus praedietos interfectores diebus dominicis et festivis excom- municatos nuntient, et loca ad quae devenerint, interdicto subjecta denuntient.
2612. — In eundem modum ? eisdem notum facit se contra receptatores eorumdem interfectorum excommunicationis et interdieti sententias promulgasse.
2613. — In eundem modum potestatibus, consiliariis et com- munilalibus civitatum aliorumque locorum Lombardie, Roma- niole ac Marchie Tervisine, et aliarum provinciarum, ad quos lillere iste pervenerint, mandat quatenus praedictos viros non receptent, sed immo banniant. >
2614. — In eundem modum nobili viro .. duci Venetorum, marchionibus, comitibus, baronibus, castellanis et aliis nobilibus
1. Cet in eundem modum a été ajouté en marge. 2. Cet in eundem modum a été ajouté en marge.
OUT M
ni 2
m"
75 REGISTRES DE
Lombardie, Romaniole ac Marchie Tervisine, el aliarum provincia- rum, ad quos lillere iste pervenerint.
2615. — In eundem fere modum nobili viro Salinguerre de Ferraria, fideli nostro; ei minatur ammissionem feudi et be- nefieii quae a Romana et aliis tenet ecclesiis, si mandatum apostolieum non fideliter exsequatur.
2616. — In eundem modum Ezelino et Alberico de Romania eadem minatur.
2617 Patriarchae Gradensi, priori Sancti Danielis et T. Franco, canonico Saneti Marci de Venetiis, — cum episcopus Cene- tensis in multos excessus cecidisset : qui quosdam per ser- vientes suos et alios interfiei proeuraverat, et, praeter perju- ria et incendia quae commiserat, pudori virgineo non parcebat nee conjugali copulationi deferebat; qui, honorum venditor et expositor dignitatum, ad negotiationes illicitas rerum tempo- ralium extendebat manus suas; qui possessiones etiam ac redditus et alia bona Cenetensis eeclesiae dilapidabat enor-
Pérouse, 8 juin 1235.
miter et consumebat, et, factus ob praemissa et alia quodam- modo praeco mutus, nec divina officia celebrabat nec populo proponebat verbum Dei, propter quod tam in civitate quam in dioecesi fermento haereticae pravitatis sinceritatis azyma corrumpebantur ; qui nuper, in canonicos qui praemissos ip- sius excessus papae duxerant nuntiandos, crudeliter saeviens, post appellationem ad Sedem Apostolieam interpositam, in domum L., canonici Cenetensis, irruerat, et ipsam diu obses- sam cum ecclesia Sancti Petri, ipsi domui conjuncta, incen- dio devastaverat, eumdemque canonicum tamdiu captivum tenuerat, donee, extorto ab eo corporaliter juramento, idem canonieus procurationi renuntiaverit, quam cum aliis conca- nonicis suis fecerat contra ipsum episcopum; qui, fratres quoque ipsius L., omnibus bonis spoliatos, carceri mancipa- tos detinens, faeta in civitate ipsa seditione non modica, quemdam nomine Attolum et mulierem quamdam fecerat trucidari; qui fratres et consanguineos O., canonici Ceneten- sis, obsederat in quodam castro, unde, cum ab ipso tueri non possent, dimissis omnibus, evaserant; qui denique, quanquam propter hoc iterato ad apostolicam fuerat audientiam appella- tum, appellatione contempta, appellantes diu noctuque in ipsorum domibus obsessos detinebat cum armatis, — mandat quatenus, personaliter ad eamdem ecclesiam accedentes, in- quirant super praemissis diligentissime veritatem, quae in- venerint papae fideliter rescripturi; praefixo eidem episcopo termino peremptorio competenti, quo coram papa compareat ; si vero dietum episcopum invenerint de dilapidatione sus- peetum, ab administratione temporalium ejusdem ecclesiae suspendant eumdem. — (Rec. 18, f. 34 v^; ann. IX, c. 98.)
« .. patriarche Gradensi, T. Franco, canonico Sancti Marci de Venetiis. Clamor va- lidus et —. Dat. Perusii, VI idus junii, anno nono. »
. priori Sancti Danielis et
GRÉGOIRE IX. 76
L]
2618 Parmensi et Regin[o] episcopis mandat quatenus monaste- rio Sancti Andreae Mantuani, tune pastoris solacio destituto, requisito consilio monachorum ejusdem qui in nece Mantuani episcopi eulpabiles non fuerant, personam litteratura et ho-
nestate commendabilem et ad regimen ipsius idoneam prae- ficiant. — (Rec. 18, f. 35 r°; ann. IX, c. 99.)
Pérouse, 9 juin 1235.
« .. Parmensi et .. Regin[o] episcopis. De fraternitatis vestre —. Dat. Perusii, V idus junii, pontificatus nostri anno nono. »
2619
Episcopo Oxomensi, memorata littera supra sub n° 2601 notata, mandat quatenus episcopum Portugalensem super concessione in eadem littera facta, non permittat ab aliquibus molestari. — (REG. 18, f. 35 r^ ; ann. IX, c. 100.)
Pérouse, 26 mai 1235.
« .. episcopo Oxomensi. Devolioni venerabilis fratris —. Dat. Perusii, VII kalendas junii, anno nono. »
2620
Abbatem Fontis Vivi, Parmensis dioecesis, et praepositun Omnium Sanctorum, Laudensis dioecesis, propter ipsoruni negligentiam in inquisitione ipsis commissa de electione ab- batis Saneti Thomae Cremonensis, inerepat, eisque praecipit quatenus contra ejusdem loci abbatem vehementer assumant zelum correctionis et normam rectitudinis. — (Rec. 18, IX055vesiannq Nro 01)
Pérouse, 15 juin 1235.
« .. abbati Fontisvivi , Cisterciensis ordinis, Parmensis diocesis, et .. preposito Omnium Sanctorum , Laudensis diocesis. Cum ! dudum, monasterio Sancti Thome Cre- monensis, quod ad Romanam Ecclesiam nullo medio pertinet, pastore vacante, dilecti filii conventus ejus- dem G., monachum ipsius monasterii, in abbatem con- corditer elegissent, et de ipso electo fuissent nobis nuntiata sinistra, propter que, si vera essent, prorsus censebatur indignus regiminis abbatie, vobis * inqui-
1. Dans la plus grande partie de cette piéce, la seconde per- sonne du singulier a été changée en seconde personne du pluriel; primitivement, la lettre n'était adressée qu'à une personne, à l'abbé de Fontevivo seul. — La date primitive a été également changée.
2. On lit, dans le Registre : « vobis, dilecto filio .. preposito Omnium Sanctorum, Laudensis diocesis »; mais le membre de phrase « dilecto... diocesis » est marqué d'un va-cal, signe de sup- pression, comme l'on sait. — 11 semble bien que ce remaniement
* ] 4 1
Siri NEUVIÈME ANNÉE. 78
sitionis negotium, super eo quod habere filium, incon- tinentie sue testem, et electus minus canonice dice- batur, vidimus injungendum quatenus, si premissa taliter se haberent, ejus electione cassata, faceretis dicto monasterio de persona idonea provideri ; alioquin electionem confirmaretis eandem, si canonice celebra- tam de persona idonea videretis. Tu vero, abbas, quem credebamus ut animal oculatum, vel recti speciem non posse decipere, presertim cum sis peritus in jure, tam inique in eodem negotio cum predicto collega tuo pro- cessisse convinceris, ut vix veniam, nisi digna inter- cedat satisfactio, merearis !. Patet ex inquisitione quam nobis sub tuo sigillo misisti, quod tam de incontinentie vitio quam de nato, qui patrem vocabat eundem, ante hanc electionem fuerat infamatus; et semel amotionis passo repudium earundem cura commilti non debuit animarum. Sed usque adeo contra Deum delatum est homini, quod, in ordinatione nostri mandati? specialis, attendisse popularis aure flatum, et quoddam temporale, quasi pro monasterio commodum, protulisse videmini pretio animarum. Quia igitur nostrum jam periculum respicit omne quod a subjectis delinquitur, si a nobis cognitum negligatur —, devotionem vestram monemus et presentium auctoritate districte precipimus quate- nus, ad monasterium memoratum personaliter acceden- tes, et solum Deum habentes pre oculis, facta denuo inquisitione, contra loci abbatem, super articulis eis- dem et aliis, tam vehementer assumatis zelum correc- tionis et normam rectitudinis ut —, ibidem officium visitationis, correctionis et reformationis exercentes —, procuretis in vena pestilentis aque sapienter ortum Janguoris incidere et sauciatum corpus sani adjectione capitis reformare, ne, si tam aperto obviare facinori neglexeritis, videamini jam illud, non sine scrupulo societatis occulte, fovere. Ceterum, ad ea que pre- diximus exequenda, seculare, si necesse videritis, ad- vocetis brachium, nemini extra claustrum de bonis monasterii provisuri. Dat. Perusii, XVII kalendas julii, anno nono. »
2621
Majoris eeclesiae et eeclesiae Sanctorum Apostolorum Pe- tri e£ Andreae Padeburnensium praepositis, nec non et scho-
Pérouse, 9 juin 1235.
ait laissé la phrase incompléte, et qu'on doive lire : « inquisitionis negotium super eo quod... dicebatur, duximus committendum, el vidimus... », ou quelque chose d'analogue.
1. Le Registre porte merearis, changé en mereatur.
2. Ms. : monasterii.
lastico Padeburnensi mandat quatenus in eausa L., praepo- siti de Repesholt (— Reepsholt), vitio simoniae infamati, quae causa post longos processus nondum potuerat terminari, procedant. — (Rec. 18, f. 35 v^; ann. IX, e. 102; — cf. supra. n* 1365.)
«.. majoris ecelesie et .. Sanctorum Apostolorum Petri et Andree prepositis, et .. scolastico Padeburnen{sibus]. Cum dilectus filius .. prior ordinis fratrum Predicatorum Bremensis, proponens se ac .. decanum et .. scolas- ticum Bremenses a dilecto filio nostro O[ttone], Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diacono cardinali, tunc in partibus Alamannie Apostolice Sedis legato, visitatores in Bremensi diocesi constitutos, et clausulam illam in litteris visitationis insertam. ut unus procederet , si non omnes possent forsitan interesse", dictus priorinquisitionis processum quem contra dilectum filium L., prepositum de Repesholt, super vitio fecisse dicitur symonie, post appellationem ab eodem preposito ad nos ex super- habundanti, sicut asserit, interjectam, ad apostolicum remisit examen. Cujus examinatione dilecto filio nostro G[uifredo], tituli Sancti Marci presbitero cardinali, commissa, et eo in ejus presentia publicato, quia sub qua forma data fuerit illis jurisdictio, et an predicti de- canus et scolasticus se legitime excusarint, seu alias de impotentia constitisset eorum, utrumve secundum formam sibi traditam ac juris ordinem, dicto legato infra legationis terminos existente, processerit in eadem, vel saltem jurisdictione uti cepisset, nobis non potuit fieri plena fides : venerabili fratri nostro .. epis- copo et dilecto filio .. scolastico Hildesemensibus de- dimus in preceptis ut, in irritum revocato quicquid post appellationem ad nos legitime interpositam, per eundem priorem vel ejus auctoritate constaret contra ipsum prepositum temere attemptatum, et inquisita super premissis ac toto processu prioris ipsius diligen- tius veritate, quod invenirent, usque ad festum Omnium Sanctorum proximo tunc futurum nobis suis litteris intimarent ; qui, propter absentiam memorati prepositi, ut dicebant, id efficere non valentes, infectum ad nos negotium remiserunt, eodem preposito diu apud Sedem Apostolicam insistente ut, cum de jurisdictione prioris et veritate processus ejusdem tunc minime constitisset, revocato ejusdem prioris processu, et aliis que ex eo ? vel ob illum constaret esse secuta, eum ab inquisitione predicta absolvere dignaremur. Nos igitur, ad eosdem
1. Il y a ici une lacune; il faut suppléer un membre de phrase tel que : « solus in eodem negotio processisset. » 2. Ms. : eis.
79 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 80
negolium remittentes, ipsis dedimus in mandatis ut, revocato in irritum, si quid post iter ab eodem ad pre- sentiam nostram arreptum, contra ipsum invenirent indebite attemptatum , cum prepositus ipse non posset sine periculo, ut dicebat, ad presentiam eorum acce- dere, sibi vel deloco tuto vel sufficienti securitale pro- viso, scriptis etiam, que sub bulla nostra eis transmi- simus interclusa, diligenter inspectis, si super hiis que revocabantur in dubium, eis fieret plena fides, statue- rent quod canonicum videretur; alioquin, si constaret dictum priorem jurisdictionem minime habuisse vel de veritate processus non posse doceri, revocantes aucto- ritate nostra processum predictum, et si quid ex eo secutum est vel ob illum, si invenirent dictum prepo- situm fuisse de hujusmodi vitio infamatum, super hoc sollicite inquirentes, quod canonicum foret, appella- lione postposita, diffinirent. Memoratus vero episcopus, aliis occupatus, negotium ipsum nobis iterato remisit infectum, quanquam prepositus ipse apud eum et col- legam suum non modicum institerit ut in causa pro- cederent memorata, sicut episcopi littere continebant. Verum .. decanus et .. scolasticus Bremenses et prior predictus, occasione cujusdam rescripti a Sede Apos- tolica, veritate tacita, impetrati, memoratum prepo- situm prepositura sententialiter privaverunt, eam Alexandro, Bremensi canonico, quantum in ipsis exti- tit, conferentes; quem processum dilectus filius noster T[homas], tituli Sancte Sabine presbiter cardinalis, super hoc a nobis datus auditor, de nostro mandato, juris necessitate, cassavit. Ceterum, quia super aliis, excepta forma mandati a legato tunc facti, de qua liquet ad presens, nondum fuit in figura judicii facta fides, mandamus quatenus in supradicto negotio, ratione previa, procedatis, juxta directarum ad nominatos episcopum et scolasticum nostrarum continentiam lit- terarum, superius comprehensam. Ad hec, quia preno- minatus prepositus longa protractione negotii in multis creditur fatigatus laboribus et attenuatus expensis, de sepedicte prepositure et prebende Bremensis proven- libus, qui per prefatum priorem in sue visitationis processu sequestrati fuisse dicuntur, eidem preposito, ne propter expensarum defectum cogatur deserere causam suam, per vos, auctoritate nostra, volumus provideri. Quod si non omnes etc. Dat. Perusii, V idus junii, anno nono. »
262722 Pérouse, 7 juin 1235.
Abbati Saneti Johannis Senonensis, Johanni, archidiacono Senonensi, et Henrico de Infernato, Senonensi canonico,
mandat quatenus abbatem Flaviniacensis monasterii, — sup- plicantem ut ipsum, ab Aeduensi episcopo et ejus officialibus diversis excommunieationum sententiis ligatum (propter quod monasterium Flaviniacense non modieum incurrebat detrimentum), Sedes Apostolica ad cautelam faceret absolvi, — recepta idonea cautione ab ipso quod, si eum coram ipsis constiterit juste per illos fuisse ligatum, deberet ejusdem episcopi mandatis obedire, denuntient publice absolutum ; sj vero rite latas invenerint sententias supradictas, injungant eidem, sub poena praestitae cautionis, ut super hoc ratio- nabilibus mandatis Aeduensis episcopi obediat. — (REG. 18, f. 36 r°; ann. IX, c. 103; — Moreau 1190, f. 56.)
« .. abbati Sancti Johannis, Johanni, archidiucono, et Henrico de Infernato, canonico Senonensibus. Veniens ad
presentiam —. Dat. Perusii, VII idus junii, anno nono. » 2623 Pérouse, 7 juin 1235.
Episcope Nivernensi, et Cisterciensi et de Maceriis abbati- bus, quibus mandaverat ut infra tres menses in negotio in- quisitionis monasterii Flaviniacensis finaliter procederent, significat se prorogare hunc terminum, petente abbate Fla- viniacensi, in sex menses ; negotium sufficienter instructum ad examen Sedis Apostolicae remittant. — (Rec. 18, f. 36 r°; ann. IX, c. 104; — Moreau 1190, f. 57.)
« .. episcopo Nivernensi, et .. Cisterciensi et .. de Maceriis abbatibus, Cabilonensis diocesis. Dilectus filius .. abbas Flavigniacensis monasterii nobis exposuit quod, cum inquisitionem ipsius monasterii, tam in capite quam in membris, experientie vestre olim duxerimus commit- tendam, vosque abbatis et monachorum super hoc re- ceperitis juramentum, demum, uno vestrum agente in remotis, alio vero procedere recusante, idem abbas, gravatus non modicum ab ejus diocesano, videlicet venerabili fratre nostro .. episcopo Eduensi, ad presen- tiam nostram accessit, justitiam petiturus; qui post- modum intellexit quod nos, ad falsam suggestionem quorundam, proponentium quod tu, frater episcope, impediebas in negotio ipso processum, mandavimus ut infra tres menses procederetis finaliter in eodem; alioquin vos, filii abbates, mandatum apostolicum exequi curaretis. Quare nobis humiliter supplicavit ut, cum, secundum sanctiones canonicas, tempus ad in- quirendum adeo artari non debeat, quod a quacunque parte prepropere quid agatur, vel subtrahatur defen- sionis copia accusatis, providere super hoc misericor- diter dignaremur, prorogantes terminum supradictum et mandantes ad Apostolicam Sedem instructum nego-
nd né! |
— —E
81 NEUVIÈME ANNÉE. 82
tium destinari. Quocirca mandamus quatenus, in eodem negotio infra sex menses, juxta formam vobis traditam, procedentes, illud ad nos remittatis sufli- cienter instructum, prefigentes tam eisdem abbati et conventui quam inquisitionis negotium prosequen- tibus, terminum competentem, quo per se vel procura- tores idoneos nostro se conspectui representent, quod canonicum fuerit, actore Domino, recepturi. Dat. ut supra. »
"76294
Priori et capitulo basilicae Salvatoris Lateranensis confir- mat arbitrium promulgatum a R[ainerio], Ostiensi electo, in quaestione inter ipsos, ex una parte, et Nicolaum, patriar-
Pérouse, 28 février 1235.
cham Constantinopolitanum , olim episcopum Spoletanum , ex altera, super ecclesia Sanctae Mariae de Sillano suborta ; insertis sub sua bulla instrumentis ad praedictum arbitrium spectantibus. — (REG. 18, f. 36 v*; ann. IX, c. 105.)
« .. priori et capitulo basilice Salvatoris Lateranensis. Ea que judicio —. Dat. Perusii, II kalendas martii, anno nono. »
(2623) Rome, église des SS. Marcellin
et Pierre, 17 mai 1234. [Publieatio praedieti arbitrii per Ambrosium de Campania, notarium :]
« In nomine Domini Nostri Jhesu Christi. Amen. Cum lis et controversia verteretur inter venerabilem pa- irem dominum Nicol[aum], episcopum, et capitulum Spoletanos, ex parte una, et dominum Thomasium , priorem, et capitulum basilice Salvatoris Latera- » nensis, ex altera, super ecclesia Sancle Marie de » Sillano, sita in diocesi Spoletana, quam idem epis- » copus ad se spectare dicebat, prior autem et capi- » tulum Lateranenses eandem, quantum ad jus patro- » natus et temporalia, pertinere ad dictam basilicam » exponebant, antequam predietam causam ordine » judiciario prosequerentur, placuit utrique parti per procuratores eorum, ad hoc specialiter destinatos, habentes ab .. episcopo et capitulo Spoletanis et [..] priore et capitulo Lateraner-ibus super hoc plenam et liberam potestatem ad componendum, sicut per publica instrumenta, per Johannem Fortibrach[ium], scriniarium Urbis, et Befanium, notarium Spole- tanum, confecta, patet, que ego Ambrosius notarius
GRÉGOIRE IX, t. II.
uU w w'
gu Wr Www WI us
» legi et diligenter inspexi, in venerabilem patrem et » dominum Rain[erium], Dei gratia Ostiensem et Vel- » letrensem electum, tanquam in arbitratorem, precise » compromilttere, prout in instrumento publico con- » fecto proinde continetur. Cujus talis est tenor :
(2626
[Instrumentum cempromissionis proeuratorum partium :]
Anagni, 20 janvier 1233.
« In Dei nomine. Amen. Anno Domini M^CC^XXXIII*, « tempore domini Gregorii pape VIIII et die XII « exeuntis januarii, indictione VI, hoc quidem tempore. « Gandulfinus, procurator venerabilis patris N[icolai] « episcopi, nomine ipsius episcopi et ecclesie Spole- « tane, et dominus Petrus, procurator et canonicus « ecclesie Lateranensis, nomine ipsius ecclesie, spe- « ciale habentes mandatum ad componendum, compro- « miserunt precise et absolute in venerabilem patrem « dominum Rain[erium], Ostiensem et Velletrensem « electum, tanquam in arbitrum seu arbitratorem —. « Actum Anagnie, presentibus Pand[ulfino], canonico, « et Palmerio, clerico Reatinis ; Johanne Sancli Eus- « tachii, cive Romano; Johanne Gaietan[i] et Odone « Bello, Anagnin[is]; Jacobo Villano, notario Spole- « tano, et Henrico de Capello, testibus ad hoc rogatis. « Ego Taddeus Adjuti de Spoleto, apostolica auctori- « tate notarius, hiis interfui et rogatus hec scripsi et « publicavi. »
« Item itaque dominus electus — arbitrium protulit » in hunc modum :
(2627) [Mandatum Rainerii cardinalis procuratori Lateranen-
sium :]
« Nos Rainerius, miseratione divina Ostiensis et « Velletrensis electus, de speciali domini pape man- « dato et eodem domino suam in hoc auctoritatem « prestante, laudamus, arbitramur, diffinimus et sub « pena quingentarum librarum Provenensium, in « compromisso adjecta, precipimus domno Pelro, pro- « curatori prioris et capituli et ecclesie Lateranensis, « procuratorio nomine ipsorum, quod renuntiet libere « et provide omni juri et actioni dicto priori et ecclesie « Lateranensi in ipsa ecclesia Sancte Marie de Sil- « lano competenti —, ita quod — libros et paramenta
6
83
LI
La
Li
>
>
ÿ
et alia mobilia ecclesie Sancte Marie dictus procu- rator, nomine ejusdem ecclesie, restituat episcopo Spoletano. »
« Qui Petrus procurator — renuntiavit —. Post hec, prefatus dominus electus mandavit Gandulfino, pro- curatori episcopi et capituli Spoletanorum, sicut [est] in sequentibus annotatum :
(2625)
[Mandatum ejusdem proeuratori Spoletanorum :]
« Nos Rain[erius] — laudamus, arbitramur, diffini- mus et sub pena predicta precipimus Gandulfino, procuratori, procuratorio nomine, episcopi Spoletani, ut idem episcopus et successores sui qui pro tempore fuerint in ecclesia Spoletana, singulis annis priori et ecclesie Lateranensibus in ipsa basilica, in festo beati Johannis Baptiste. duodecim libras bonorum denariorum Lucensium, sine qualibet difficultate, persolvant —. »
« Gandulfinus autem — acceptavit, et solutionem et cautionem facere et observare promisit.
« In hujus autem rei evidentiam, prefatus dominus electus hoc instrumentum fecit sui sigilli munimine roborari. Latum (sie), recitatum et ab utroque pro- curatore emologatum (sie) et sponte receptum, Rome, apud ecclesiam Sanetorum Marcellini et Petri, anno Nativitatis Dominice M*CC"XXXIIIT*, pontificatus domini Gregorii VIIII pape anno octavo, indic- tione VII, mense madii, die XVII. In presentia et testimonio venerabilis patris domini Rufini, episcopi Saxenat[is]; t[estimonium] Johannis, presbiteri Pe- rusini!; t. magistri Nicolai Beneventani, [et] t. ma- gistri Johannis de Alatro, capellanorum domini Ostiensis; t. magistri Rain[erii], capellani domini Ostiensis; [t.] domini Conradi de Sculcul[o]; [t.] Ade- nulfi, scriniarii Velletrensis. Et ego Ambrosius de Campania, Imperii Sacri notarius, habens potestatem a domino papa dandi tutores et curatores, emanci- pandi, interponendi decretum et publicationes fa- ciendi, de mandato predicti domini Ostiensis et utriusque partis procuratorum assensu, predicta scripsi et in publicam formam redegi. »
1. Ms. : presbiteri Johannis Perusini.
REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 84
26229
Alberico! presbytero et Bonansengno, clericis ecclesiae Sancti Angeli Perusinae, eamdem ecclesiam, ad ipsorum ca- nonieam pleno jure spectantem, — quam G., archipresbyter, et capitulum Perusini, eum ipsius domibus ipsi papae et post- modum R{ainerio], Ostiensi episcopo, papae nomine, contu-
Pérouse, 7 juin 1235.
lerant, quamque idem Ostiensis, in praesentia Sabinensis episcopi, ipsis demum assignaverat, — nec non et quaedam pertinentia quae iidem Perusini ipsis Alberico et Bonansen- gno, cum quibusdam militibus et aliis civibus Perusinis cu- pientibus Domino in perpetuum famulari, contulerant, — confirmat. — (Rec. 18, f. 37 v^; ann. IX, c. 106.)
« Alberico presbitero et Bonansengno, clericis ecclesie Sancti Angeli Perusin[e]. Pie mentis devotionem —. Dat. Perusii, VII idus junii, anno nono. »
2630 Abbati Grandis Silvae et priori provinciali ordinis Prae- dicatorum in provincia Tholosana de R. et R. sororibus viduis Caturcensibus, quibus inquisitores praeceperant ut religio- nem quam vellent, intrarent, perpetuo in ea Domino servi- turae, mandata dat. — (Rec. 18, f. 37 v^; ann. IX, e. 107; — Porrnasr 9932.)
Pérouse, 7 juin 1235.
« .. abbati Grandis Silve?, Cislerciensis ordinis, Tolosane diocesis, el .. priori provinciali ordinis Predicatorum in provincia Tolosana. Venientes ad presentiam? nostram R. et R. sorores vidue Caturcerises sua nobis insinua- tione monstrarunt quod, cum tibi, fili prior, dederi- mus nostris litteris in mandatis ut aliquos de fratribus tuis ad partes juxta ordinem tuum tibi commissas, transmitleres, qui, clero et populo convocatis, genera- lem predicationem facientes uhi commodius cognosce- rent expedire, adjunctis sibi aliquibus religiosis, dili- genter inquirerent de hereticis et pravitate heretica infamalis, et, si quos invenirent culpabiles vel infa- mia hujusmodi laborare, nisi examinati vellent abso- lute mandatis Ecclesie obedire, procederent contra eos, juxta statuta nostra adversus hereticos promul- gata, tu Petrum Silanum, Petrum Berchet et Witum Arnaldi, fratres de ordine tuo, ad civitatem Caturcen- sem pro exequendo mandato apostolico destinasti; qui super hoc ad inquisitionem per se ipsos, non associa- tis sibi aliis, procedentes, a nonnullis personis civita-
1. Cette pièce est annulée, comme l'indique la mention vacat.
2. Ms. : Grandissitti,
3. PorrHAST donne l'incipit « Venientes ad nostram ... », d'après MaNRIQUE, Annales Cislercienses, IV, 499.
— "P
85 NEUVIEME ANNÉE. 86
lis ejusdem de veritate dicenda juramenta secrete pro suo arbitrio receperunt. Cumque, die quadam , multis lam maribus quam mulieribus et ipsis eliam convoca- lis, quendam presbiterum, relapsum ad heresem abju- ratam, de qua semel et secundo convictus fuerat, duxerint advocandum, ut prestaret simile juramen- tum, quampluribus de populo cum eisdem mulieribus reclamantibus quod tam flagitiosi viri non erat testi- "monium admittendum , tandem ex parle omnium hac occasione ad nostram fuit presentiam appellatum ; sed, fratribus ipsis promittentibus mulieribus supra- dictis quod eas in nullo gravarent, si ab appellatione recederent et sue se super hoc exponerent voluntati, ' eedem, appellationi renuntianles emisse, de parendo mandatis eorum prestiterunt fiducialiter juramentum. Quo facto, iidem, examinatione alia non premissa, eis sub debito juramenti prestiti preceperunt ut quam vellent religionem intrarent [et] in ea perpetuo Do- mino deservire[nt]; propter quod ad Sedem Apostoli- cam appellarunt; unde humiliter petierunt ut, cum sint catholice mulieres, tenentes rectam fidem, ad Sanctam Ecclesiam devotionem sinceram habentes, nec coacta servitia Christus acceptet, super hoc digna- remur eisdem, que adhuc desiderant esse matres, mi- sericorditer providere ; presertim cum defensionis co- piam non habuerint et condempnari non debuerint indefense. Quocirca vobis per apostolica scripta man- damus quatenus, non obstante predictorum fratrum mandato facto mulieribus supradictis , inquisita super hiis et aliis que fidei contingunt negotium in predicta provincia, diligentius veritate, super hoc atque aliis procedatis per statuta concilii et nostra noviter contra hereticos promulgata. Dat. ut supra. »
2631 Pérouse, 15 juin 1235. Comitem Cornubiae et Pictaviae monet quatenus, — non obstante quod quidam asserebant quod ipsum defunctus Gil- bertus, comes Gloverniae, olim maritus Isabellae, nunc ipsius comitis Cornubiae uxoris, quarta parentelae linea attigerat,
— cum praefata comitissa, uxore sua legitima, maneat. — [Exc- 18; f. 38 ^; ann. IX, c. 108.)
« Nobili viro .. comiti Cornubie et Pictavie. Ad aures nostras pervenit quod, cum nobilem mulierem .. comi- tissam Glovernie in facie Ecclesie cum sollempnitati- bus debitis, nullo reclamante, duxeris in uxorem, de qua, multo tempore sibi cohabitans, liberos suscepisti, propter simplicia verba quorundam, nuper tibi dicen- tium quod .. quondam dicte comitisse maritus te quarta
parentele linea contigisset, teque comitisse referente quod talia de prefato viro suo fuerant tibi suggesta, ti- metur non modicum ne inde in animo tuo dubietatis scrupulus sit exortus, neve, sumpta ex hoc occasione quacunque, proposueris inter te ac ipsam divortium procurare. Quare fuit ex tua parte a nobis cum magna precum instantia postulatum ut, ad tollendam suspitio- nem quam ex hiis contra Le prefata comitissa concepit, ad cautelam vobiscum dignaremur misericorditer dis- pensare. Nos autem, super hoc conscientie tue, prout cum Domino possumus, providere volentes, cum, sicut intelleximus, bona fides que in contractu matrimonii affuit, nequaquam defuisse noscatur, nobilitatem tuam monemus, per apostolica tibi scripta mandantes quate- nus, dubitatione, si qua ob predicta est in corde tuo, prorsus deposita, cum prefata comilissa manens legi- time, affectu ei adhereas maritali. Dat. Perusii, XVII kalendas julii, anno nono. »
2632. — In eundem fere modum ! Ysabelle, comitisse Glc- vernie.
2633 Pérouse, 16 juin 1235.
Comiti Marchiae gratias agit quod, intellecto statu Roma- nae Ecclesiae, magistro Simoni, ipsius papae seriptori, quin- gentas libras Turonensium in ipsius Ecclesiae subventionem [contra Romanos] impenderit; quam pecuniam, Romanis ad mandatum Ecclesiae redeuntibus et pace reformata, manda- vit ipsi comiti resignari; eademque pecunia recepta, ipse comes papam de illius resignatione certiorem faciat. — (Rec. 18, f. 38 ^ ; ann. IX, c. 109; — Moreau 1190, f. 62; — RopENBERG 645.)
« Nobili viro .. comiti Marchie. Sacrosancta Romana Ecclesia, universorum fidelium Christi matre, nuper in necessitatis articulo constituta, te, tanquam devotum ipsius filium, pro ejusdem subsidio requiri fecimus confidenter, tuque, statu intellecto ipsius, devotionis affectum quem ad eandem habere dinosceris et nos ip- SOS, Ostendere cupiens per effectum, dilecto filio ma- gistro Symoni, scriptori nostro, sicut ex litteris ipsius nobis innotuit, quingentas libras Turonensium in ip- sius Ecclesie subventionem liberaliter impendisti; su- per quo nobilitatem tuam in Domino commendamus ac dignis prosequimur actionibus gratiarum. Verum cum, Romanis ad mandatum Ecclesie redeuntibus, operante Patre luminum, pacis sit hinc inde tranquillitas refor-
1. Cet in eundem modum a été ajouté dans la marge.
bé Cons VW d'OS D D, GA M. CMS
87 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 88
mata, volumus et per apostolica tibi scripta mandamus quatenus, cum pecuniam ipsam mandemus tibi sine diminutione qualibet resignari, eandem recipiens, de resignatione ipsius nobis cures tuas litteras destinare. Dat. Perusii, XVI kalendas julii, anno nono. »
2631
Comitissae Marchiae similiter seribens, gratias agit quod,
Pérouse, 16 juin 1235.
intellecto statu Romanae Ecclesiae, centum quadraginta li- bras Turonensium [magistro Simoni, ipsius papae scriptori], ipsius Ecclesiae nomine, pro ipsius Ecclesiae subsidio contu- lerit; quam peeuniam mandavit similiter, eadem causa, ipsi comitissae resignari. — (Rec. 18, f. 38 r^; ann. IX, c. 110; — cf. RopENBERG 645.)
« Nobili mulieri .. comitisse Marchie. Gratum gerimus et —. Dat. ut supra. »
2635 Pérouse, 15 juin 1235.
Archiepiscopo Turonensi et suffraganeis ejus, abbatibus, prioribus et aliis ecclesiarum praelatis et canonicis per Turo- nensem provineiam constitutis, mandat quatenus, peeunia quam pro subsidio Ecclesiae magistro Simoni, nomine ipsius papae, impenderint vel apud locum aliquem deposuerint, ipsis restituta, de resignatione ef quantitate ipsius pecuniae faeiant per litteras suas Sedi Apostolieae testimonium. — (Rec. 18, f. 38 r°; ann. IX, c. 111; — Moreau 1190, f. 60; — cf. RODENBERG 645.)
« .. archiepiscopo Turonensi et suffraganeis ejus, abbati- bus, prioribus et aliis ecclesiarum prelatis et canonicis per Turonensem provinciam constitutis. Gratum gerimus et —. Sicut ex litteris dilecti filii magistri Symonis, scriptoris nostri, nobis innotuit, Romane Ecclesie, matri vestre, in necessitatis articulo constitute, debito compatientes affectu, prompte sibi subventionis auxi- lium liberaliter obtulistis. Verum cum, sicut alias scripsisse meminimus, Romanis nuper etc., ut supra t, usque : reformata, eidem scriptori per nostras dedimus litteras in mandatis ut, a subsidii petitione desistens, pecuniam pro hujusmodi subsidio depositam et recep- tam, suam singulis qui obtulerunt eandem, sine dila- tione ac diminutione qualibet restituat universam. Quocirca mandamus quatenus quicunque vestrum pe- cuniam aliquam, occasione predicti subsidii, Ecclesie nomine, magistro nominato impendit vel duxit apud lo-
1. Cf. supra, n° 2633 (comiti Marchie).
cum aliquem deponendam, illam cum integritate reci- piens, de resignatione ac quantitate ipsius suas nobis curet litteras in testimonium destinare. Dat. Perusii, XVII kalendas julii, anno nono. »
2636 — In eundem modum .. archiepiscopo Senonensi et suffraganeis ejus, abbatibus, prioribus et aliis ecclesiarum prela- Lis et canonicis per Senonensem provinciam constitutis.
2637. — In eundem modum .. archiepiscopo Remensi el suf- fraganeis ejus, abbatibus, prioribus, ele., ut supra. abbalibus el conventibus mo- nasleriorum exemplorum per regnum Francie constitutis.
2638. — In eundem modum ..
2639
Pérouse, 15 juin 1235.
Potestati, consilio et populo Asisinatibus mandat quatenus
pacem inter se foveant, et ordinationes quasdam eum in finem a Sede Apostolica praescriptas et praesentibus litteris inser- tas observent. — (REG. 18, f. 38 v*; ann. IX, c. 112; — Por- THAST 9937; — RopzENBEnG 644.)
« .. potestati, consilio et populo Asisinat[ibus]. Inter t curas multiplices —. Dat. Perusii, XVII kalendas julii, anno nono. »
2640 Pérouse, 5 juin 1235.
Capitulo Elborensi significat se confirmare sententiam qua O[tto], Saneti Nicolai in Carcere Tulliano diaconus cardinalis, processum Compostellani archiepiscopi, in causa quae inter magistrum Suerium, ecclesiae Elborensis canonicum, et Mar- tinum, ejusdem eeclesiae cantorem, super ipsius ecclesiae decanatu vertebatur, eumdem decanatum eidem magistro, contra jus, ut dicebatur, conferentis, cassaverat. — (Rc. 18, 1299:v9samm eX iib)
« Capitulo Elborensi. Constitutus in presentia —. Dat. Perusii, nonis junii, pontificatus nostri anno nono. »
26431
Episcopo Paduano, qui nuper quatuor haereticos Paduae in- terceptos ad perpetuum carcerem condemnaverat, mandat qua- tenus deinceps in opus simile conatus suos studeat accuratius
Pérouse, 17 juin 1235.
1. Une partie de cette piéce est annulée au moyen d'un vacat. Voy. RODENBERG, p. 540 et note. Le passage « speciales, prompti [vestri videmini sumpsisse — penitus habituro]. Volumus... » a été remplacé dans la marge par le passage correspondant : « speciales, prompti [libenter habemur — concedimus facultatem]. Volumus... »
bi Cw we CT —- — —— p we—lc | VOUS PP EN TT 89 NEUVIÈME ANNÉE. 90
exercere; praedictis vero quatuor condemnatis fortes et in- frangibiles carceres in munitis locis et castris sine mora sin- gillatim fieri faciat, et talem circa eos adhiberi custodiam, quod nec per violentiam extrahi valeant, nec per opus occul- tae machinationis erumpant; colloquium non habeant inter se nec cum aliis, nec ad eos aliquibus, nisi catholicis quos illo- rum eustodiae deputaverit, praebeatur accessus; expensae pro victu incarceratorum et fabrica carcerum fiant de bonis eorum ; quae si non sufficiunt, de monasteriis vel ecelesiis suae dioecesis exigantur. — (Rec. 18, f. 40 1^; ann. IX, c. 114.)
« .. episcopo Paduano. Per diligentiam fidei —. Dat. Perusii, XV kalendas julii, anno nono. »
2617
Gilbertum mareseallum, comitem [de] Pembroke, et Wal- terum Anselmumque, fratres [ejus], eum terris quas in Iber- nia habent et in Wallia, sub beati Petri et sua protectione suscipit; inhibito ut nullus in ipsos excommunicationis et in ipsorum terras interdicti, certis condicionibus, sententias promulgare audeat. — (REG 18, f. 40 r°; ann. IX, c. 115; — Porrnasr 9940 ; — cf. supra, n° 2599.)
Pérouse, 18 juin 1235.
« Nobilibus viris Gileberto marescallo, comiti Pembroch, Waltero et Anselmo, fratribus. Dignum est et —. Dat. Perusii, XIIII kalendas julii, anno nono. »
2643
Archiepiscopo Treverensi et suffraganeis ejus mandat qua- tenus universas abbatissas ac moniales per Treverensem pro- vineiam constitutas, frena regularis observantiae relaxantes, — quibus videlicet abbatissis et monialibus ipse papa man- daverat sie ipsarum monasteriorum claustra firmari, quod personis de quibus posset sinistra suspicio suboriri, aditus ad eas et eis ad ipsas interdiceretur egressus, — singuli in suis dioecesibus ad id attentius moneant. — (REG. 18, f. 40 r°; ann. IX, c. 116.)
Pérouse, 18 juin 1235.
« .. archiepiscopo Treverensi et ejus suffraganeis. Abel justus a —. Dat. Perusii, XIIII kalendas julii, anno nono. »
2644 Pérouse, 16 juin 1235.
Abbati et conventui monasterii Beatae Mariae de Hales, Praemonstratensis ordinis, Wigorniensis dioecesis, — cum Wintoniensis episcopus ipsorum monasterium a fundamentis in Wigorniensi dioecesi construxisset, et Willelmus, Coven- trensis episcopus, ecclesiam de Waleshales, in dioecesi Co-
'
ventrensi sitam, in qua ex dono quondam Willelmi Rufi mi- litis, de assensu regio, jus patronatus se ipsos proponebant assecutos, ad usus proprios convertendam ipsis contulisset , — significat se ipsum quod in hae parte factum fuerat, confir- mare, eisque concedit ut ingredi dictam ecclesiam , eum va- caverit, et ad usus retinere praedictos valeant. — (Rec. 18, f. 40 v*; ann. IX, c. 117.)
« .. abbati et conventui monasterii Beate Marie de Hales,
- Premonstratensis ordinis, Wigorniensis diocesis. Pastorale
officium exigit —. Dat. Perusii, XVI kalendas julii, anno nono. »
2645 Pérouse, 19 juin 1235.
Episcopo Aurelianensi supplicanti concedit ut, — cum in Aurelianensi ecclesia, ex quadam consuetudine, dicenda po- tius corruptela, plus valeret unius, vel duorum vel trium contradictio, quam omnium aliorum consensus, — quod in eadem ecclesia, eum majori et saniori parte capituli, pro ipsius utilitate duxerit faciendum, pauciorum contradictione inde- bita non obstante, robur obtineat firmitatis, nisi ab eis ali- quid rationabile objectum fuerit et ostensum, quare id fleri non debeat vel non possit. — (Rec. 18, f. 40 v^; ann. IX, c. 118; — Moreau 1190, f. 63.)
« .. episcopo Aurelianensi. Cum turpis sit —. Dat. Pe- rusii, XIII kalendas julii, anno nono. »
2646. — In eundem modum .. archiepiscopo Turonensi, pro Turonensi ecclesia.
2617
Abbati de Vadaeio, archidiacono de Passeio et magistro Raherio, canonico Cenomanensi, mandat quatenus causam Joscelini, archidiaconi Nannetensis, in episcopum Nanneten- sem minus canonice, ut dicebatur, electi, sufficienter in- structam ad Sedem Apostolicam remittant. — (Rec. 18, f. 40 v*; ann. IX, c. 119; — Moreau 1190, f. 64; — Por- THAST 9941.)
Pérouse, 20 juin 1235.
« .. abbali de Vadacio et .. archidiacono de Passeio, Ceno- manensis diocesis, et magistro Raherio, canonico Cenoma- nensi. Dilectus filius magister Willelmus, procurator Joscelini, archidiaconi Nannetensis, in nostra propo- suit presentia constitutus, quod, Nannetensi ecclesia nuper pastoris solacio destituta, ne sub vacatione defi- ceret longiori, canonici Nannetenses, sue matris cala- mitate concussi, convenerunt in unum, et omnes, pre- ter quatuor, quiinter se diversi nominaverunt diversos,
D CLR LE Sd — LG.
91 REGISTRES DE GREGOIRE IX. 92
scrutatis singulorum voluntatibus, predictum archidia- conum, virum litteratum, providum et honestum, per cujus industriam speratur eadem ecclesia in spiritua- libus et temporalibus reformanda, in suum episcopum elegerunt ; cujus electionem venerabilis frater noster .. Turonensis archiepiscopus, metropolitanus eorum, sibi cum decreto presentatam ab ipsis, opponente se solo .. cantore Cenomanensi, ecclesie predicte canonico, uno ex quatuor supradictis, et ad nostram audientiam ap- pellante, noluit confirmare, negotium ad Sedem Apos- tolicam remittendo; apud quam, dicti Joscelini pro- curatore electionem hujusmodi confirmari petente, prefatus cantor excipiendo proposuit non modicum in ipsius processu fuisse peccatum, cum ante scrutinium illi qui archidiaconum nominarunt, cum eo et suis ha- buissent de ipso eligendo tractatum; quem etiam de- cem vel undecim in scrutinio nominantibus, tres vel quatuor tali modo consenserunt in ipsum, dicentes : « Non contradicimus, si archidiaconus eligatur »; et cum, votis canonicorum post scrutinium publicatis, statim ipse, priusquam procederetur ulterius, appella- rit, ne procederetur ad electionem, omissa forma cano- nica, et ne quis eligeretur, cui de statutis canonicis aliquid obviaret, quatuordecim canonici, appellatione despecta nullaque collatione habita in communi vel electione premissa, cantando Te Dewm laudamus, depor- taverunt eundem archidiaconum ad altare. Addidit etiam dictus cantor quod in crastinum electionis ipse ac tres alii supradicti in capitulo appellarunt, ne sigilla- retur aliquid sigillo capituli in prejudicium eorundem. Contra electi vero personam objecit quod sic illittera- tus existit, quod nec latine novit nec gallice predicare, ex quo grave posset Nannetensi diocesi periculum im- minere, maxime cum in locis vicinis multi de novo heretici sint inventi, et diocesis illa, que preter duas populosior est inter alias dioceses provincie Turonen- Sis, sepe, propter malitiam habitantium in eadem, con- sueverit interdici, in tantum quod quedam pars ipsius per viginti annos et amplius continuo subjecta extitit ecclesiastico interdicto. Propter magnum quoque lumi- nis defectum quem idem archidiaconus, fere octogena- rius, patitur, episcopali non congruit dignitati, plus de- bito timens nobiles et potentes, quod ex hoc liquet aperte, quoniam excommunicatos, prout debuit, non vitavit; quod etiam qui nominaverunt eundem minime ignorarunt, quorum multi in eodem ei similes extite- runt. Unde tam ei quam ipsis timendum est quod non solum minoris, sed etiam majoris excommunicationis vinculo sint astricti, cum multi cum participantibus excommunicati fuerint in diocesi supradicta. Preterea
nimia complectitur affectione propinquos, pro quorum timore, consistentium sub potestate quorundam poten- tium, qui bona ejusdem ecclesie detinent occupata, ad ea recuperanda viriliter procedere non auderet, ac ad munera que interdum prudentes avertunt, se facile juxta ejusdem consuetudinem inclinaret; ejusque ne- eligentia ex eo notabilis esse videtur, quod in archidia- conatu suo, cui circa viginti annos prefuit, debitam cohertionem non exercuit, licet multa invenerit corri- genda. Quare ipsius electionem dicebat nullatenus confirmandam, et eligendi jure hac vice privatos vel privandos etiam electores. Dicti vero archidiaconi procurator econtra respondit quod in electione pre- dicta observata fuit forma canonica et canonice cele- brata de persona idonea, congrue litterata, utpote que a teneris annis in artibus et in jure diu studuit, et postmodum in theologica facultate; in quo, elsi litte- ratura eminens non existeret, debebat tamen compe- tens tolerari, cum, preter ipsam, sibi vite ac morum honestas ac consanguineorum potentia, qui necessarii sunt Nannetensi ecclesie, suffragentur. De ipsius quo- que diligentia constare dicebat, quoniam archidiaco- natui suo laudabiliter prefuit, et ibi verbo profecerat et exemplo. De cujus etate ac defectu luminis cantor ipse minus veraciter premissa confinxit, cum idem ar- chidiaconus vix annum sexagesimum excessisset. Ne- gabat etiam dictum archidiaconum pronum ad munera que ipsum facerent a justitia deviare ; nec erat verisi- mile quod potentes plus debito vereretur, cum contra nobilem virum .. comitem Britannie bis vel ter ad Se- dem Apostolicam venerit pro ecclesia Nannetensi. In- ficiabatur insuper eum et electores suos, nisi in casibus concessis, excommunicatis communicasse scienter, vel nominatum cantorem appellationem emisisse predic- tam : quod si etiam appellasset, cum electi persona sit idonea et electa canonice, non contra formam appella- tionis, immo potius secundum eam intelligitur electio celebrata. Unde suppliciter postulavit ut, ipsius canto- ris contradictione et appellatione nequaquam obstanti- bus, prefatam electionem confirmare tanquam canoni- cam dignaremur. Quocirca, de dicti cantoris et ejusdem procuratoris assensu, mandamus quatenus, vocalis qui fuerint evocandi et cognita super hiis et aliis diligen- tius veritate, causam ad nos remittatis sufficienter instructam; electo, ut personaliter, capitulo vero, si voluerit, et prefato cantori, ut per procuratores idoneos, prefigentes terminum competentem, quo compareant coram nobis, quod super hoc statuendum duxerimus, recepturi: Quod si non omnes etc. Dat. Perusii, XII ka- lendas julii, anno nono. »
PAT
n
‘réa E
Pu
93 NEUVIÈME ANNÉE. ' 94
26185 Pérouse, 7 juin 1235. Beatrici, reginae Castellae, Toleti et Legionis, longis enco- miis de saneta. Elisabetha seribit, et de conversione Conradi, quondam lantgravii Thuringiae, et Agnetis, natae regis Bohemiae, narrat. — (REG. 18, f. 41 r°; ann. IX, c. 120; — Moreau 1190, f. 59, fragm.; — Porrnasr 9933; — RopEN- BERG 643, fragm.)
« Bealrici, illustri regine Castelle, Toleti et Legionis. Jhesus, filius Syrach —. Dat. Perusii, VII idus junii, anno nono. »
2639) Pérouse, 20 juin 1235. Riee[ardo], elerieo, nepoti [filiorum quondam Guillelmi], maresealli Angliae, comitis [de] Pembroke, et [fratri] germano [Hugonis IV Bigoti], comitis Norfulciae!, indulget ut cum suis redditibus, qui sibi ad congruam sustentationem non sup- petebant, unieum valeat recipere beneficium, etiam curam
animarum habens. — (Rec. 18, f. 42 v*; ann. IX, c. 121.)
« Rice[ardo], clerico, nepoti nobilium virorum [filiorum] .. marescalli Anglie, comitis Pambroch , et .. comitis Nor- fulcie germano. Ad instar regni —. Dat. Perusii, XII ka- lendas julii, anno nono. »
2650 Pérouse, 21 juin 1235.
Priori fratrum ordinis Praedicatorum Tervisino, proponenti in Selavoniae partibus consuetudinem esse, « juxta quam sub ea condicione mulier conjungitur viro, si sibi placuerit in matrimonio retinenda, alioquin reddenda parentibus sine mutilatione vel fractione membrorum », et super hoe consi- lium postulanti, respondet quod sie contrahentes monendi sunt et hortandi ut de novo inter se matrimonium con- trahant secundum formam Eeclesiae consuetam. — (REG. 18, f. 42 v*; ann. IX, c. 122; — Porrnasr 9942 ?.)
« .. priori fratrum ordinis Predicatorum Tervisin[o]. Qum in Sclavonie —. Dat. Perusii, XI kalendas julii, anno nono. »
2651 Pérouse, 21 juin 1235.
Regem Angliae, qui in coronatione sua juraverat jura,
1. Mathilde ou Maheut, fille de Guillaume le Maréchal, avait été mariée, en 1206, à Hugues le Bigot, troisiéme comte de Nor- folk, mort en 1225. (Cf. P. Meyer, Romania, XI, 31, noto 1.)
2. Avec l'adresse : Procuralori fratrum ordinis, etc.
libertates et dignitates conservare regales, ac postmodum, quamplura ad jus et statum coronae spectantia in praejudi- cium regni et contra honorem suum improvide alienans, se contra id nihil facturum juramento firmaverat, ad observan- tiam posterioris juramenti, quod priori repugnabat, decernit
non teneri. — (REG. 18, f. 42 v*, ann. IX, c. 123; — PorrnasT 9952 1.) « .… Vlustri regi Anglie. Quanto majori vinculo —. Dat.
ut supra. »
2652 Pérouse, 21 juin 1235.
Abbati Sancti Samuelis, Praemonstratensis ordinis, Hiero- solymitanae dioecesis, mandat quatenus, — cum causa quae inter Acconensem episcopum, ex una parte, et plebanum ac clericos capellae Sancti Marci, et alios Venetos in Acconensi civitate morantes, ex altera, super jure parochiali ejusdem capellae vertebatur, longis a temporibus remaneret indecisa , — partibus terminum novem mensium praefigat, quo apos- tolico conspectui se repraesentent. — (Rec. 18, f. 42 v^; ann. IX , c. 124.)
« .. abbati Sancti Samuelis, Premonstratensis ordinis, Jerosolimitane diocesis. Venerabili fratre nostro .. Acco- nensi episcopo accepimus referente quod, cum bone memorie H. papa, predecessor noster, causam que in- ter ipsum, ex parte una, et .. plebanum ac clericos ca- pelle Sancti Marci, et alios Venetos in Acconensi civi- tate morantes, ex alia, super jure parrochiali ejusdera capelle vertitur, petente venerabili fratre nostro Tusculano episcopo, qui tunc Acconensis episcopus existebat, ad examen suum duxerit revocandam, eodem postmodum causam ipsam motu proprio prorogante, nullus processus fuit habitus in eadem; propter quod remansit hactenus indecisa, et idem Acconensis epis- copus in spiritualibus et temporalibus patitur non mo- dicum detrimentum; super quo sibi petiit paterna providentia subveniri. Volentes igitur ut finis litibus imponatur, mandamus quatenus prefigas partibus ter- minum peremptorium novem mensium, quo [per] se vel per procuratores idoneos nostro se conspectui repre- sentent, facture ac recepture quod dictaverit ordo juris. Dat. Perusii, ut supra. »
2653 Pérouse, 22 mai 1235.
Castellense monasterium, a quondam nobilibus viris Be-
1. A la date kalendis julii.
95 : REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 96
ringero Friderico ac filio ejus Ottone, nec non a Luitgarda comitissa fundatum in allodio suo, et beato Petro ab eis obla- tum, ad exemplar Paschalis II et Innocentii II ', Pontificum Romanorum, sub beati Petri et sua protectione suscipit, om- nesque ejus possessiones ac bona, jura atque privilegia con- firmat; tribus auri byzantiis ad indicium hujus libertatis, expleto triennio, Camerae Apostolicae persolvendis. — (Rec. 18, f. 43 5 ; ann. IX, c. 125; — Porrnasr 9919.)
« .. abbati monasterii Castellensis, ejusque fratribus tam presentibus quam futuris regularem vitam professis, etc. Pie postulationis ordo —. Dat. Perusii, per manum fratris Joseph, ordinis Florensis, notarii domini Gre- gorii pape VIIII, XI kalendas junii, indictione VIII, Incarnationis Dominice anno M*CC?^XXXV, pontifi- catus vero ejusdem domini Gregorii anno nono. »
2654
Henricum, natum juniorem Henrici, ducis Silesiae et Cra-
Pérouse, 22 juin 1235.
coviae, cum omnibus bonis sub protectione beati Petri et sua suscipit. — (Rec. 18, f. 43 r^; ann. IX, c. 126; — Por- THAST 9944.)
« Nobili viro Henrico, nato dilecti filii Henrici, ducis Zlesie et Cracovie, juniori. Extimantes quod filius —. Dat. Perusii, X kalendas julii, anno nono. »
26535
Minduniensi episcopo, eum olim super eo quod sedes epis- copalis Minduniensis ecclesiae de Villa Majori ad Ripam de
Pérouse, 20 juin 1235.
Euve ? fuerat non solum inutiliter, sed etiam damnose trans- lata, plures ab Apostolica Sede litterae impetratae fuissent, significat se sententiam a L[aurentio], Auriensi, et M[ichaele], Lucensi episcopis, super hoc a Sede Apostolica delegatis, abbate de Superaddo, eorum collega, legitime excusato, la- tam, videlicet ut praedicta sedes de Ripa de Euve ad Villam Majorem de novo, tanquam ad aptiorem et utiliorem locum, transferretur, confirmare. — (REG. 18, f. 43 r°; ann. IX, e. 127; — cf. Pressurri 5068.)
« .. Minduniensi episcopo. Justis petentium etc. —. Dat. Perusii, XII kalendas julii, anno nono. »
1. La bulle d'Innocent II est indiquée dans les Regesta de JAFFÉ- Log WENFELD sous le numéro 7975 (11 avril 1139); je n'ai pas trouvé, dans ces Reges!a, mention de la bulle de Paschal II.
2. Ms. : Euue (la riviére Eo).
2656G Abbati Saneti Stephani et decano Christianitatis Divio- nensibus committit audiendam causam inter episcopum
Aeduensem et dominum de Tillio exortam. — (Rec. 18, f. 43 v* ; ann. IX, c. 128; — Moreau 1190, f. 73.)
Pérouse, 26 juin 1235.
« .. abbati Sancti Stephani et .. decano Christianitatis Divion[ensibus]. Significante venerabili fratre nostro .. Eduensi episcopo, nobis innotuit quod, cum nobilis vir .. dominus de Tillio, sue diocesis, falso asserens quod dictus episcopus, sine causa rationabili, nulla compe- tenti monitione premissa, contra statutum concilii ge- — - neralis, excommunicationis in eum et in terram suam interdicli sententias promulgarat, quasdam a nobis ad : ipsum et alias ad .. abbatem et .. priorem Sancti Ger- 4 mani Autisiodorensis sub consueta forma litteras im- petrasset: ex parte ipsius episcopi fuit propositum coram eis quod, cum eedem sententie pro manifestis dampnis sibi et ecclesie Sedelocensi, pleno jure sibi subjecte, ab eodem nobili irrogatis, fuerint promulgate, quod erat legitime probare paratus, nec non easdem sententias relaxare, si ab illo debita pro dampnis eisdem presta- retur emenda, quiaiidem judices eum super hoc audire contra justitiam denegabant, ipse, sentiens indebite se gravari, nostram audientiam appellavit; cujus appella- lione contempla, ipsi dictas sententias relaxarunt. Quocirca mandamus quatenus, si est ita, revocato in statum debitum quiequid post appellationem hujus- modi inveneritis attemptatum, et auditis hine inde pro- positis, quod canonicum fuerit etc. — ; alioquin partes ad priorum judicum etce.; appellantes etc.; proviso ne in terra ipsius nobilis interdicti etc. Testes autem etc.
Dat. Perusii, VI kalendas julii, anno nono. »
265% P[etro] Roseeniol[o], rectori ecclesiae de Drokenford/ia], qui in eadem parochiali eeclesia, quam canonice obtinere se proponebat, propter varias occupationes residere personaliter non poterat, indulget ut in ea per idoneum vicarium perpe- tuum deservire valeat. — (REc. 18, f. 43 v^; ann. IX, c. 129; — ef. supra, n" 613.)
Pérouse, 15 juin 1235.
« P. Rosceniol[o], rectori ecclesie de Drokenford[ia], Win toniensis diocesis. Quos divina gratia —. Dat. Perusii, | XVII kalendas julii, anno nono. » :
2658 Pérouse, 24 juin 1235.
Decano Parisiensi, et magistro Oddoni de Garlanda et
dz 258 ims 7,
97 NEUVIEME ANNÉE. 98
Herberto, canonicis Parisiensibus, mandat quatenus senten- tias a magistro Vernacio, canonico Tervisino, Parisius com- moranti, in Vindocinensem comitem latas, in causa inter eumdem comitem et nobilem mulierem P. de Lavardin viduam, super ipsius mulieris dote et dotalicio agitata, sub quibusdam condicionibus nullas esse nuntient. — (REG. 18, f. 43 v^; ann. IX, c. 130; — cf. supra, n. 2212-2213.)
« .. decano, magistro Oddoni de Gallanda et Herberto, canonicis Parisiensibus. Inter nobilem mulierem P. de Lavardin viduam et quondam .. comitem Windocinen- sem, Carnotensis diocesis, super ipsius mulieris dote ac dotalicio questione suborta, nos, post diversas com- missiones ad diversos judices impelratas et processus varios habitos per easdem, demum bone memorie [..] Rothomagensi archiepiscopo et conjudicibus suis scrip- simus ut, partibus convocatis, simpliciter et de plano in ipso negotio, quod diu protractum fuerat, proce- dentes, non obstantibus litteris et processibus supra- dictis, si nobilis vir.. comes Windocinensis, successor comitis memorati, infra quatuor mensium terminum, quem peremptorium assignarent, sufficienter coram eis probaret, sicut propositum fuerat, per falsos et cor- ruptos testes pro predicta muliere diffinitivam senten- liam esse latam, nisi forte ab ejus prolatione tantum lemporis eflluxisset, quod excluderet falsi querelam, ipsi eandem sentenliam et quod ex ea secutum est, cessante appellatione, legitime revocarent, audituri nichilominus et fine debito decisuri $i quid super pre- dictis inter partes remanere contingeret questionis; alioquin comitem ipsum ut diffinitive pareret, per ex- communicationem in personam et interdictum in ter- ram, appellatione postposita, coartarent. A quibus cum jamdictus comes nostram audientiam appellasset, ejus tandem et partis alterius procuratoribus in nostra pre- sentia constitutis, nos, ex officio nostro super hoc providere volentes, dilecto filio magistro Wernacio, canonico Tervisino, Parisius commoranti, mandavimus ut, litteris ad eum vel ad alios super eodem negotio impetralis, seu processibus per eas habitis, ac appella- tionibus interpositis nequaquam obstantibus, juxta formam ipsi archiepiscopo et conjudicibus suis tra- ditam in causa procederet memorata. Qui cum in eun- dem comitem excommunicationis et in lerram suam interdicti sententias protulisset, comes ipse per se ac procuratorem suum humiliter petiit nullas easdem sententias nuntiari, proponens eundem magistrum post appellationem legitimam processisse ; cum enim comes objecerit non valere rescriptum ad ipsum obtentum, quia, tempore impetrationis ipsius, predicta mulier ex
GRÉGOIRE IX, t. II.
alia causa [fuerat] excommunicatione ligata, idem ma- gister hanc exceptionem, die continuata propositam, admittere recusavit; propter quod fuit ad nostram au- dientiam appellatum. Sane procurator comitis, inter- rogatus a nobis per quem in dictam viduam fuit excom- municationis lata sententia, respondit se credere quod per bone memorie .. episcopum Carnotensem. Nos igitur, auditis hiis et aliis per fidelem relationem di- lecti filii nostri T[homej, tituli Sancte Sabine presbiteri cardinalis, quem utriusque partis procuratoribus de- dimus auditorem, mandamus quatenus, [si] infra qua- draginta dies post prime citationis edictum, prefatus comes se appellasse ex causa predicta et de ipsius etiam veritate docuerit, nullas ejusdem magistri sententias nuntielis ; alioquin faciatis easdem auctoritate nostra usque ad satisfactionem condignam, appellatione re- mota, inviolabiliter observari. Quod si non omnes etc. Dat. Perusii, VIII kalendas julii, anno nono. »
2659 Pérouse, 24 juin 1235. Eisdem mandat quatenus in causa quae inter nobilem mulierem P. de Lavardin viduam et comitem Vindocinen- sem super ipsius mulieris dote et dotalieio jamdudum ver- tebatur, definitive tandem procedant. — (Rec. 18, f. 44 r^; ann. IX, c. 131; — Moreau 1190, f. 69.)
« Eisdem. Causa que inter nobilem mulierem P. de Lavardin viduam et quondam .. comitem Windocinen- sem super dote ipsius mulieris et dotalicio vertebatur, jamdudum ad Sedem Apostolicam per appellationem delata, felicis recordationis Innocentius papa, prede- cessor noster, bone memorie G[uidonem], Sancti Nico- lai in Carcere Tulliano diaconum cardinalem , dedit utriusque partis procuratoribus auditorem. Coram quo mulieris petitione proposita, per quam procurator ip- sius dotem et dotalicium, videlicet castrum Lavardini et Villam Romaen, et emptiones Ma[thildis ?], quondam comitisse Windocinensis, cum perceplis medio tempore fructibus, eidem restitui postulavit, et responsione secuta, demum idem predecessor noster bone memorie .. Meldensi episcopo et conjudicibus suis, de procura- torum assensu, in communi forma negotium delegavit ; qui pro ipsa vidua diffinitivam, et in comitem, eidem parere nolentem, excommunicationis et in terram suam interdicli sententias promulgarunt; sed, sugge- rente ejusdem comitis successore, quod prefata diffini- tiva per depositiones quorumdam falsorum et corrup- torum testium fuerat promulgata, pie memorie H. papa, predecessor noster, .. abbati Sancti Germani Autisio-
4
p
99 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 100
dorensis et collegis ejus injunxit ut, si constaret eis memoratos judices dicta hujusmodi testium fuisse se- cutos, nec a prolatione sententie tantum temporis ef- fluxisset, quod falsi querelam excluderet, sententiam ipsam et quod ex ea secutum fuerat, revocarent. Post- modum vero, diversis commissionibus ad diversos ju- dices impetratis variisque appellationibus objectis hinc inde, cum nos .. archidiacono Senonensi et conjudici- bus suis sub certa forma direxerimus scripta nostra, appellatione tandem ex parte comitis interposita, bone memorie .. Rothomagensi archiepiscopo et conjudici- bus suis mandavimus ut, partibus convocatis, simpli- citer et de plano in ipso negotio, quod diu prorogatum fuerat, procedentes, non obstantibus litteris et proces- sibus supradictis, si nobilis vir.. comes Windocinen- sis, successor comitis memorati, infra quatuor mensium terminum, quem sibi peremptorium assignarent, suffi- cienter coram eis probaret, sicut propositum fuerat, per falsos et corruptos testes pro dicta muliere diffini- tivam sententiam esse latam, nisi forte ab ejus prola- tione tantum temporis effluxisset, quod excluderet falsi querelam, ipsi eandem sententiam et quod ex ea secutum est, cessante appellatione, legitime revocan- Les, audirent nichilominus et debito fine deciderent, si quid super predictis inter partes remanere contingeret questionis; alioquin comitem ipsum ut diffinitive pare- ret, per excommunicalionemt! in personam et interdic- tum in terram, appellatione postposita, coartarent. A quibus cum jamdictus comes nostram audientiam ap- pellasset, ejus tandem et alterius partis procuratoribus in nostra presentia constitutis, nos, super hoc ex officio nostro providere volentes, dilecto filio magistro Wer- nacio, canonico Tervisino, Parisius commoranti, man- davimus ut, litteris ad eum vel ad alios super eodem negotio impetratis, seu processibus per eas habitis, ac appellationibus interpositis nequaquam obstantibus, juxta formam ipsi archiepiscopo et conjudicibus suis traditam in causa procederet memoratam. Nuper autem procuratoribus utriusque partis in nostra presentia constitutis et dilectum filium nostrum T[homam)], tituli Sancte Sabine presbiterum cardinalem, a nobis opti- nentibus auditorem, comitis proposuit procurator quod predieta diffinitiva non erat executioni mandanda, cum, lite non contestata et etiam causa petitionis omissa, fuerit promulgata ; is etiam qui procurator co- mitis fuisse proponitur, procurator non extitit, et, si mandatum aliquod exhibuit, falsum fuit. Idemque co-
1. Ms. : excommunicationis.
mes tunc temporis minor erat; qui cum fuerit inde- fensus, auctoritatem rei judicate habere non potuit sententia supradicta, presertim eum non in procurato- rem, qui litem dicitur contestatus, sed in dominum verba sententie noscantur esse formata. Ad hec potius relatio quam sententia ex verbis judicum invenitur, quia, non presentis, sed preteriti temporis verbo usi, dixerunt : « sententiam protulimus, comitem condemp- nantes. » Procurator vero mulieris ex adverso respondit quod per reseriptum predicti predecessoris nostri I. pape liquido apparebat litem fuisse apud Sedem Apos- tolicam contestatam, ibique cause defensioni se procu- ratorem comitis obtulisse; cui quod falsus fuerit pro- curator, sero videbatur opponi, cum tempus competens ad hujusmodi falsi querelam non sit dubium effluxisse. Adjecit quoque quod comes, tempore late sententie, miles fuit, quo vix inveniebatur in partibus illis, qui magis in armis strenuus haberetur; sicque agebat, contrahebat et sic omnia faciebat, sicut quilibet major annis; et secundum legem et consuetudinem Franco- rum, postquam miles est aliquis, non solet minoris jure censeri; proposuit etiam quod contra comitem possessorio fuit actum, in quo non consuevit de facili. minoribus subveniri. Super eo autem quod dicitur de verbis sententie, formatis in comitem, non in procura- torem ejusdem, responsum est non esse juris civilis sub- tilitatem, sed equitatem canonicam observandam 1. Ad hec prolalionem sententie pars altera in dubium revo- care non poterat, que contra sententiam ipsam diversas litteras et ad diversos judices impetrarat. Nos igitur, auditis hiis et aliis per fidelem relationem cardinalis predicti, mandamus quatenus, hiis non obstantibus, in causa juxta formam predictis Rothomagen[sibus] tra- ditam procedatis. Quod si dicte mulieri excommunica- tionem objecerit pars adversa, ne processum vestrum impediri contingat, cum diutius sit ipsa fatigata labo- ribus et expensis, et negotium longiori tempore proro- gatum, vos, ab ea sufficienti caulione recepta pro dubiis, et pro manifestis emenda, absolutionis benefi- cium impendatis eidem, in causa nichilominus proces- suri. Quod si non omnes etc. Dat. ut supra. »
2660 Pérouse, 21 juin 1235.
Ministro et eremitis de Montan[a]? Nigra, Antiochenae dioecesis, petentibus, beati Benedieti regulam et regularia
1. Ms. : observando. 2. Montana ou Montanea.
"T1 —W
101 NEUVIÈME ANNÉE. 102
instituta perpetuo observanda concedit. — (Rec. 18, f. 44 v^; ann. IX, c. 132.)
« .. ministro et heremitis de Montan(a] Nigra, Antiochene diocesis. Quorumdam nos ordinum —. Dat. Perusii, XI kalendas julii, anno nono. »
72661 Pérouse, 26 juin 1235.
Henrico, duci Silesiae et Cracoviae, significat se confirmare compositionem quae in discordia inter ipsum, ex una parte, et Wlodislavum, Poloniae ducem, ipsius fratrem, ex altera, super possessione illius partis Poloniae quae « speciali no- mine dieitur Polonia », suscitata, mediantibus Fulcone, Gneznensi archiepiscopo, et Paulo, Poznaniensi episcopo, in- tervenerat, qua compositione statutum fuerat ut « fluvius Wartha, inter ipsos terram dividens, meta esset immuta- bilis »; inserto sub sua bulla ejusdem compositionis instru- mento, a praedictis archiepiscopo et episcopo dato, absque signo chronologico. — (Rec. 18, f. 44 v*; ann. IX, c. 133; — Porrnasr 9948.) à
« Nobili viro Henrico, duci Zlesie et Cracovie. Ea que judicio —. Dat. Perusii, VI kalendas julii, anno nono. »
2662 Pérouse, 26 juin 1235.
Eidem supradictam compositionem, insertis Wlodislavi, Poloniae ducis, litteris, iterum confirmat. — (REG. 18, f. 45 r'; ann. IX, c. 134; — Porrnasr 9949.)
« Eidem. Ea que judicio —. Dat. Perusii, VI kalendas julii, anno nono. »
[2663] 22 septembre 1234.
[Praedieti vero Wlodislavi ducis intrumentum sic incipit et desinit :]
« In nomine Domini. Amen. Ego Wlodislavus, Dei gratia Polonie dux, notum facio universis —. Actum anno gratie M°CCXXXIIIL, in die beati Mauricii sociorumque ejus, presentibus omnibus baronibus Gracovie, Zlesie, Polonie et Sudomirie. »
2664
Archiepiscopum Remensem ejusque suffraganeos monet et hortatur quatenus populos sibi commissos inducant ut quili-
Pérouse, 28 juin 1235.
bet, tam masculus quam femina, tam clericus quam laicus, tam subditus quam praelatus, qualibet septimana unum de- narium pro militia Terrae Sanctae conferat; ad quod exse- quendum collectores clerici et laici assumantur; noverint omnibus qui eleemosynam in opus tam pium contulerint, duos annos annis singulis de injuncta sibi paenitentia ab ipso papa relaxari. — (Rec. 18, f. 45 v'; ann. IX, c. 135; — Moreau 1190, f. 77; — Porrnuasr 9951; — RopENnERo 646.)
« .. archiepiscopo Remensi et suffraganeis suis. Exeamus ad Jhesum —. Non est quidem novum quod Terra illa! judicio divino percutitur, sed nec est insolitum ut fla- gellata et castigata sanetur ; nam poterat eam Dominus sola voluntate servare, sed forsitan voluit experiri et in notitiam ducere aliorum, si quis tangeretur ejus injuria et ad ipsam ulciscendam se aliquis prepararet. Licet autem ad recuperationem ipsius terre multum laboraverit hactenus populus Christianus; licet multi principes orthodoxi, assumpto crucis signaculo, ut hereditatem Domini de manibus eruerent iniquorum, ad partes transfretaverint transmarinas; licet quam- plures, quos in hostes zelus divine legis armaverat, in manibus traditi persequentium adhuc forsitan ferreis detineantur compedibus et squallore carceris maceren- tur; licet non pauci, faciente cum eis Domino signum in honum, calicem gustaverint passionis et martyrio fuerint coronati : nondum tamen, exigentibus culpis populi Christiani, tante voluit Dominus miserie mise- reri, illo dante forsan occasionem vel causam, quod, etsi ad tempus circa hoc ferbuerit devotio Christiana, in tempore tamen tepuit fervor ejus, et sic non conti- nuatis presidiis defectum passa est graviter causa Christi. Cum igitur treuge cum Sarracenis inite modico sint tempore durature, ne si, quod absit, invenitur Christiana professio imparata. verendum sit quod non solum difficilis terre recuperatio jam amisse, verum etiam desperabilis retentio sit retente : cupientes acies dominicas instaurare ac per continuata presidia Christi negotio provideri, de fratrum nostrorum consilio, mili- tiam Christianam in partibus transmarinis, que jugiter contra hostes fidei prelium Domini prelietur, ad minus usque ad decem annos providimus instruendam, de fidelium elemosinis subsidium continuum habituram. Ut autem quod intendimus. melius et efficacius implea- tur, exemplo Apostoli, qui collectas faciebat in gentibus, ut mitteret illas fratribus egentibus in Jerusalem, sic super hoc duximus providendum, ut quilibet qui Chris- tiana professione censetur, tam masculus quam femina,
1. Terra Sancta.
103 REGISTRES DE GRÉGOIRE IX. 104
tam clericus quam laicus, et tam subditus quam pre- latus, conferat qualibet septimana saltem unum dena- rium in hoc opus, per manus eorum qui ad hoc electi fuerint, in subsidium ejusdem militie convertendum ; hiis dumtaxat exceptis qui, suscepto crucis charactere, sunt illuc personaliter profecturi. Ad quod fideliter exequendum, in qualibet civitate vel castro, villa vel vico assumantur duo, unus videlicet clericus per epis- copum, et alter laicus per dominum vel rectorem terre seu locorum communia, fideles et idonei, timentes Deum, qui recipiant sic oblata ; et ne forte Illum cujus est negotium, contingat decipi vel fraudari, in fine cujuslibet mensis fiat per eosdem clericum et laicum in publico, presentibus bonis viris et Deum timentibus, ratio de receptis, ut sciatur quid et quantum in opus hujusmodi sit collatum, adhibito illo cautele studio ut de hiis nichil omnino depereat, sed totum ad opus dicte militie integre conservetur, ita ut, si de loco illo crucesignati aliqui ad partes transfretaverint supra- dictas, illis prius et potius in transmarinis partibus de ipsa debeant pecunia stipendia provideri; et in fine cujuslibet anni coram loci episcopo fiat exinde ratio generalis, ut per locorum episcopos receptorum quan- titas Romano Pontifici exponatur, que, consignata fide- liter et deposita per illos qui ad hoc deputati fuerint, illuc plenarie transmittatur. Confidimus autem in Do- mino et in potentia virtutis ejus speramus quod, si usque ad premissum tempus hujusmodi presidium indeficiens instauretur, reedificabuntur civitates et oppida, et in eis habitatoribus constitutis terra manu- teneri poterit, auctore Domino, et defendi. Ideoque fraternitatem vestram rogamus, monemus et hortamur in Domino, per apostolica vobis scripta districte pre- cipiendo mandantes quatenus commissos vobis populos moneatis attentius et efficaciter inducatis, in remis- sionem eis peccaminum injungentes, ac obsecrantes per Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, et per asper- sionem sanguinis Jhesu Christi, ut — datores ylares se ostendant —. Nos enim, de Omnipotentis Dei miseri- cordia et beatorum Petri et Pauli, Apostolorum ejus, auctoritate confisi, omnibus vere penitentibus et con- fessis qui elemosinam in hoc opus tam pium et lauda- bile, prout est dictum superius, duxerint conferendam, duos annos annis singulis de injuncta sibi penitentia misericorditer relaxamus. Illis autem qui non solum hoc sed majora pro subsidio predicte militie, Domino inspirante, contulerint, juxta quantitatem subsidii et devotionis affectum ampliorem concedimus veniam
peccatorum. Dat. Perusii, IIII kalendas julii, anno nono. »
2665. — In eundem modum seriptum est universis archi- episcopis el eorum suffraganeis.
7666
Episcopo Silvanectensi mandat quatenus electionem fae- tam a conventu monasterii Sancti Germani de Pratis de fratre Simone, ejusdem monasterii thesaurario, in abbatem, si elec-
Pérouse, 27 juin 1235.
tum invenerit sufficientem ad ejusdem monasterii regimen assumendum, confirmet. — (REG. 18, f. 46 v* ; ann. IX, c. 136; — Moreau 1190, f. 75.)
« .. episcopo Silvanectensi. Monasterio Sancti Germani de Pratis Parisiensis, quod ad Romanam Ecclesiam nullo medio pertinet, abbatis solacio destituto, dilecti filii conventus ipsius monasterii, sicut accepimus, re- quisito prius, ut moris est, assensu regio et obtento, presentibus omnibus qui debuerunt, voluerunt et po- tuerunt commode interesse, de abbatis futuri substitu- tione tractantes, post diversos tractatus, tribus ex eis providendi viduate ecclesie de pastore potestatem una- nimiter contulerunt, recepto ab eis corporaliter jura- mento, quod bona fide, seeundum proprias conscientias, illum ex se vel ex aliis de collegio ipsorum eligerent, quem magis idoneum reputarent. lidem veso, Deum habentes pre oculis, deliberatione super hoc habita di- ligenti et Spiritus Sancti gratia invocata, unum ex se ipsis, videlicet fratrem Symonem,